به خود زیان نزنید و به دیگران زیان نرسانید

شرح

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم بیان فرمود که دفع ضرر به هر گونه و در هر جلوه‌ای از خود و دیگران واجب است؛ پس برای هیچ‌کس روا نیست که نه به خویش آسیب رساند و نه به دیگری. و نیز برای او روا نیست که ضرر را با ضرر پاسخ دهد؛ زیرا ضرر جز به شیوه‌ٔ قصاص و بدون تعدّی، برطرف نمی‌شود.

نکته‌های حدیث

• نهی از مجازاتی که بیش از مثل آن باشد.
• الله تعالی بندگانش را به چیزی که به زیان آنها باشد امر نکرده است.
• این حدیث قاعده‌ای است در حرمت رساندن ضرر و زیان، چه به‌وسیله‌ٔ گفتار، چه با کردار و چه با ترک [وظیفه].
• یکی از قواعد شریعت این است که: «الضرر یُزال»: «زیان از بین برده می‌شود». چون شریعت زیان را تایید نمی‌کند و هرگونه زیان‌رسانی را انکار می‌کند.