مثال کسی که پروردگارش را یاد می‌کند و کسی که پروردگارش را یاد نمی‌کند، همانند زنده و مرده است

شرح

پیامبر صلی‌‌الله‌علیه‌وسلم تفاوت کسی که الله تعالی را یاد می‌کند با آنکه الله را یاد نمی‌کند بیان کرده است؛ و اینکه تفاوت این دو در سود رساندن و ظاهر نیکو مانند تفاوت زنده و مرده است. بنا بر این مثال کسی که پروردگارش را یاد می‌کند مانند زنده‌ای است که ظاهرش با نور زندگی و باطنش با نور معرفت روشن است و سودمند است؛ و کسی که الله را یاد نمی‌کند مانند مرده‌ای است که ظاهرش عاطل است و باطنش باطل و سودی ندارد.

همینطور خانه‌ها، اگر ساکنانش ذکر الله گویند، خانهٔ زنده خوانده می‌شوند وگرنه مرده‌اند زیرا ساکنانش ذکر و یاد الله را فراموش کرده‌اند. و اگر بر خانه‌ای زنده یا مرده اطلاق شود، درحقیقت توصیف ساکنان آن است.

نکته‌های حدیث

• تشویق به ذکر و یاد الله و هشدار دربارهٔ غفلت از آن.
• ذکر، حیات روح است، همانطور که روح، عامل زنده بودن بدن است.
• یکی از روش‌های پیامبر صلی‌‌الله‌علیه‌وسلم، مثال زدن برای درک بهتر معانی بوده است.
• نووی می‌گوید: «حدیث مذکور بیانگر مستحب بودن ذکر الله متعال در خانه است و اینکه از ذکر تُهی نباشد».
• و نووی می‌گوید: «بیانگر این است که عمر طولانی در طاعت و فرمانبرداری از خداوند، فضیلت است اگر چه میت [نیکوکار] به جای بهتری منتقل می‌شود، اما زنده [به دلیل داشتن فرصت] می‌تواند به او برسد و طاعات بیشتری از او انجام دهد».