Sahîh-i Buhârî
صحيح البخاري
Muhammed b. İsmâil el-Buhârî · v. h. 256
Kur'an'dan sonra en sahih kitap kabul edilir. Buhârî ona yalnızca çok sıkı şartlarını taşıyan hadisleri almıştır.
Bu kitaptan hadisler (1.150) →Hadis ilmine giriş
Hadis, Peygamber Efendimiz'in ﷺ söylediği, yaptığı veya sessiz kalarak onayladığı şeylerin rivayetidir. Burada hadislerin nasıl aktarılıp yazıya geçirildiğini, âlimlerin sahihliklerini nasıl değerlendirdiğini ve en bilinen hadis kitaplarını kısaca anlatıyoruz.
Arapça hadis kelimesi söz veya haber demektir. Dinî anlamda hadis, Peygamber Efendimiz'in ﷺ sözlerinin, fiillerinin, takrirlerinin (sessiz onaylarının) ve vasıflarının rivayetidir. Sünnet, bu rivayetlerden öğrendiğimiz Peygamber ﷺ yoludur; bu yüzden iki kelime çoğu zaman aynı anlamda kullanılır.
Hadis, Kur'an'la birlikte İslam öğretisinin temel kaynağıdır. Kur'an, Peygamber'in ﷺ insanlara indirileni açıklamak için gönderildiğini bildirir (Nahl 16:44) ve ona itaati emreder (Nisâ 4:59 ve 4:80; Haşr 59:7). Hadisler Kur'an'ı açıklar ve nasıl yaşanacağını gösterir: namazın nasıl kılınacağını, orucun nasıl tutulacağını, zekâtın nasıl verileceğini ve haccın nasıl yapılacağını.
Peygamber'in ﷺ Yüce Allah'tan naklettiği, fakat Kur'an'dan olmayan sözlerdir. Mânâ Yüce Allah'a, lafız ise Peygamber'e ﷺ aittir.
Sahâbe ve tâbiûnun söz ve fiillerinin rivayetidir. Peygamber'in ﷺ hadisi değildir, ama hadisi ve Kur'an'ı doğru anlamaya yardım eder.
Hadislerden öğrendiğimiz şekliyle Peygamber'in ﷺ yolu ve uygulaması. Fıkıhta sünnet, farz olmayıp tavsiye edilen şey anlamına da gelir.
Her hadisin iki bölümü vardır. İsnad (sened), râviler zinciridir: kim kimden duydu, Peygamber'e ﷺ kadar. Metin ise sözün kendisi, söylenen veya yapılan şeydir. Âlimler ikisini de incelemiştir: zincir kesintisiz ve güvenilir mi, metin kesin olarak bilinenlerle uyuşuyor mu.
isnad — râviler zinciri
metin — hadisin sözü
“Ameller ancak niyetlere göredir ve herkese ancak niyet ettiği şey vardır…”Buhârî, 1; Müslim, 1907
Hadisler bir anda toplanmadı. Nesilden nesile ezberle ve yazıyla aktarıldı ve Hicret'ten sonraki ilk üç asırda sistemli olarak derlendi.
Sahâbe, Peygamber'in ﷺ söz ve fiillerini ezberler ve birbirine aktarır. Bazıları yazar da; Ebû Hüreyre (r.a.), Abdullah b. Amr b. el-Âs'ın (r.a.) hadisleri yazdığını bildirir (Buhârî, 113). Onun derlemesi es-Sahîfetü's-Sâdıka olarak bilinir.
Peygamber'in ﷺ vefatından sonra sahâbe hadisleri bütün İslam dünyasına taşır. Tâbiûn, bir hadisi onu ezberleyenden duymak için şehirden şehre yolculuk eder. O zamandan beri her zaman isnad sorulur.
Halife Ömer b. Abdülazîz (v. 101), âlimlerin vefatıyla ilmin kaybolmasından korktuğu için Ebû Bekir b. Hazm'a Peygamber'in ﷺ hadislerini araştırıp yazmasını emreder (Buhârî bunu İlim Kitabı'nda zikreder). Bu işte özellikle İbn Şihâb ez-Zührî (v. 124) öne çıkar.
Bablara göre düzenlenmiş ilk eserler ortaya çıkar. Bu dönemden günümüze ulaşan en bilinen eser İmam Mâlik'in (v. 179) Muvatta'ıdır.
Hadis kitaplarının altın çağı: İmam Ahmed'in Müsned'i, Buhârî ve Müslim'in Sahîh'leri, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî ve İbn Mâce'nin Sünen'leri. Her müellif rivayetleri sıkı şartlara göre seçer.
İsnadın kontrol edilebilmesi için râviler hakkında ayrı bir ilim doğdu (ilmü'r-ricâl, cerh ve ta'dîl). Her râvi için ne zaman yaşadığı, kimlerden ders aldığı, ne kadar güvenilir olduğu ve ne kadar sağlam ezberlediği kaydedilir. Böylece on binlerce isim içeren büyük biyografi sözlükleri meydana geldi.
İsnad ve metnin ne kadar güvenilir olduğuna göre hadisler birkaç dereceye ayrılır. Bu sitedeki her hadisin yanında derecesi yazılıdır.
Beş şartı taşıyan hadis: isnad kesintisizdir, her râvi adildir (dininde güvenilir), her biri ezberinde veya yazısında sağlamdır (zabt), daha güvenilir râvilerin rivayetine aykırı değildir (şâz değildir) ve gizli bir kusuru (illet) yoktur. Delil olarak kabul edilir.
Aynı şartları taşır, fakat râvilerden birinin zabtı biraz daha zayıftır. Hasen hadis de delil olarak kabul edilir.
Şartlardan biri eksiktir; örneğin isnad kesiktir veya bir râvi zayıftır. Hükümlerde delil olarak alınmaz; amellerin faziletine teşvikte zikredilmesi konusunda âlimlerin farklı görüşleri ve şartları vardır.
Peygamber'e ﷺ isnat edilen yalandır. Uydurma olduğunu bildirmek dışında rivayet edilmesi caiz değildir. Peygamber ﷺ şöyle uyarmıştır: “Kim bilerek bana yalan isnat ederse, Cehennemdeki yerine hazırlansın.” (Buhârî, 110; Müslim, 3)
Her nesilde, yalan üzerinde birleşmeleri imkânsız olacak kadar çok kişinin rivayet ettiği hadis. Kesin bilgi ifade eder.
Bu sayıya ulaşmayan her hadis. Hadislerin çoğu bu türdendir; sahih olduğunda kabul edilir ve onunla amel edilir.
Kütüb-i Sitte (altı kitap) hadis literatürünün temeli kabul edilir. Bunların yanında İmam Mâlik'in Muvatta'ı ve İmam Ahmed'in Müsned'i öne çıkar.
صحيح البخاري
Muhammed b. İsmâil el-Buhârî · v. h. 256
Kur'an'dan sonra en sahih kitap kabul edilir. Buhârî ona yalnızca çok sıkı şartlarını taşıyan hadisleri almıştır.
Bu kitaptan hadisler (1.150) →صحيح مسلم
Müslim b. Haccâc · v. h. 261
Sıhhatte ikinci sıradadır. Düzenli tertibiyle tanınır: bir hadisin bütün rivayetleri bir arada bulunur.
Bu kitaptan hadisler (1.370) →سنن أبي داود
Ebû Dâvûd es-Sicistânî · v. h. 275
Temizlik ve namazdan ticarete kadar hükümlerle (ahkâm) ilgili hadislerin derlemesi. Ebû Dâvûd bazı rivayetlerin zayıflığına da işaret eder.
Bu kitaptan hadisler (301) →سنن الترمذي
Muhammed b. Îsâ et-Tirmizî · v. h. 279
el-Câmi' olarak da bilinir. Tirmizî hadislerin çoğunun derecesini ve fakihlerin görüşlerini verir; bu yüzden öğrenim için özellikle faydalıdır.
Bu kitaptan hadisler (287) →سنن النسائي
Ahmed b. Şuayb en-Nesâî · v. h. 303
Râvileri seçmedeki titizliğiyle tanınır. Bazı âlimler onu sıhhatte iki Sahîh'in hemen arkasına koyar.
Bu kitaptan hadisler (145) →سنن ابن ماجه
Muhammed b. Yezîd İbn Mâce · v. h. 273
Çoğunlukla altı kitabın altıncısı sayılır (bazı âlimler bu yere Muvatta'ı koyar). Diğer kitaplarda olmayan, aralarında zayıfların da bulunduğu hadisler içerir.
Bu kitaptan hadisler (194) →الموطأ
Mâlik b. Enes · v. h. 179
Günümüze ulaşan en eski derlemelerden biridir, Medine'de yazılmıştır. Hadislerin yanında sahâbe rivayetlerini ve Medine halkının uygulamasını da içerir.
Bu kitaptan hadisler (12) →المسند
Ahmed b. Hanbel · v. h. 241
En büyük derlemelerden biri; tekrarlarla birlikte yaklaşık 28.000 rivayet. Hadisler onları rivayet eden sahâbîlere göre sıralanmıştır.
Bu kitaptan hadisler (337) →Bir hadisi hem Buhârî hem Müslim rivayet etmişse buna müttefekun aleyh denir. Bu, sıhhatin en yüksek derecesidir.
Hadisleri Tercüme Edilmiş Nebevî Hadisler Ansiklopedisi'nden (HadeethEnc.com) sunuyoruz. Ansiklopedi sahih ve hasen hadisleri seçer ve her birine tercüme, açıklama, faydalar, derece ve kaynak ekler; hepsi âlimler ve mütercimler tarafından gözden geçirilir. Metinleri değiştirmeden aktarıyoruz.
Hadislere konularına göre göz at →Hadis, Peygamber'in ﷺ söylediği, yaptığı veya onayladığı şeyin rivayetidir. Sünnet ise bu rivayetlerden öğrendiğimiz Peygamber ﷺ yoludur. Günlük dilde iki kelime çoğu zaman aynı anlamda kullanılır.
Sahih hadis; isnadı kesintisiz olan, bütün râvileri adil ve zabıt sahibi olan, daha güvenilir râvilerin rivayetine aykırı olmayan ve gizli kusuru bulunmayan hadistir.
Zayıf hadis hükümlerde delil olarak alınmaz. Amellerin faziletine teşvikte zikredilmesi konusunda âlimlerin farklı görüşleri vardır ve şartlar koyarlar; örneğin zayıflığın şiddetli olmaması ve Peygamber'in ﷺ onu kesin olarak söylediğinin iddia edilmemesi.
Âlimlerin çoğuna göre Sahîh-i Buhârî, hemen ardından Sahîh-i Müslim. İkisinin birlikte rivayet ettiği hadis (müttefekun aleyh) en yüksek derecededir.
Kudsî hadis, Peygamber'in ﷺ Yüce Allah'tan naklettiği, fakat Kur'an'dan olmayan sözlerdir. Namazda Kur'an gibi okunmaz; sıhhati diğer hadisler gibi değerlendirilir.
Bazı sahâbîler hadisleri Peygamber'in ﷺ hayatında yazıyordu. Resmî derleme, Halife Ömer b. Abdülazîz'in emriyle hicrî 100 yılı civarında başladı; en bilinen kitaplar hicrî 3. asırda yazıldı.