Xianxian Camii, Guangzhou’nun en büyük camisidir ve “Kadim Bilge’nin Türbesi” diye bilinen kubbeli eski bir türbenin yanında yükselir. Çinli Müslümanların rivayetine göre burada, İslam’ı Tang hanedanının başlarında Çin’e getirdiği söylenen sahabi Sa‘d b. Ebî Vakkâs yatmaktadır. Tarihçiler buna şüpheyle bakar, çünkü kaynaklar Sa‘d’ın Medine’de vefat edip Bakî‘a defnedildiğini kaydeder – yine de türbe yüzyıllardır Çin’den ve dünyadan Müslümanların ziyaret yeridir.
“Kadim Bilge”nin türbesi
Cami, Guangzhou ana tren istasyonuna yakın, Yuexiu ilçesinin Guihuagang semtinde, Jiefang North Road 901 adresindedir. Çince adı 先贤清真寺 “kadim (ilk) bilgenin camii” demektir; bahçesindeki türbenin adı ise 清真先贤古墓, yani “Müslüman bilgenin eski türbesi”dir. Kantonlular ona “büyük adamın türbesi” anlamında Daren türbesi der; eski adları Huihui fen, “Müslüman türbesi”, ve Xiangfen, “yankı türbesi”dir.
Türbenin kendisi, asılı bir çana benzetilen tonozlu bir kubbenin altında oyuk, yuvarlak bir odadır: içinde ses yayılır ve yankılanır, “yankı türbesi” adı da buradan gelir. Çevresinde yaşlı ağaçlar, taş döşeli yollar, takları, mezar taşları ve pek çok yüzyıldan Müslümanların kabirleriyle dolu, duvarla çevrili bir bahçe uzanır.
Sahabi Sa‘d b. Ebî Vakkâs
Sa‘d b. Ebî Vakkâs, on yedi yaşında İslam’a giren ilk Müslümanlardandır; Sünnî âlimler onu cennetle müjdelenen on kişi arasında sayar. Usta bir okçu, sonra da komutandı: Tarihçilerin 636 ya da 637’ye tarihlediği Kadisiye Savaşı’nda Müslümanlara komuta etti ve Kûfe şehrinin kurucusu kabul edilir.
Uhud Savaşı’nda o oklarını atarken Peygamber ﷺ onu yüreklendirdi. Hz. Ali, Peygamber’in ﷺ Sa‘d’dan sonra kimse için anne babasını feda etmeyi dilediğini görmediğini ve ona şöyle dediğini duyduğunu anlatır:
“Anam babam sana fedâ olsun yâ Sa`d, durma at!”
Fotoğraf: Yumeto, Huangdan2060 · CC BY-SA 4.0, CC BY 3.0 · Wikimedia Commons · Wikimedia Commons
Rivayet ve tarih
Guangzhou şehrinin aktardığı anlatıya göre Halife Osman, Tang hanedanının başında Çin’e üç elçi gönderdi: Üveys, Kays ve Vakkâs. Üveys Gansu’daki Yumen’de, Kays Gansu ile Sincan sınırında vefat etti; yolculuğun sonuna ulaşan tek kişi olan Vakkâs ise Guangzhou’da hastalanarak vefat etti ve Guihuagang’a defnedildi. Rivayetler tarih konusunda ayrılır: bir kitabe görevi Zhenguan dönemine (627–649) yerleştirir, bazı anlatılar 629’u, başkaları 651’i verir.
Tarihçiler bu hikâyeye şüpheyle bakar. İslami kaynaklar Sa‘d’ın 674 civarında Medine’de vefat edip Bakî‘a defnedildiğini kaydeder; tarihçi Donald Leslie, Guangzhou’daki meşhur türbenin yanında Medine’de “çok daha inandırıcı” bir kabir bulunduğunu yazar ve Arap tarihçilerin çoğu, hiçbir kaydı olmadığı için bu yolculuğu reddeder. Aynı rivayet bu şehirdeki Huaisheng Camii’nin yapımını da Sa‘d’a nispet eder. Türbedeki yazıtlar yalnızca “Ebî Vakkâs” adını verir; Çince bir tanıtım da defni mimarisine bakarak en geç Ming dönemine tarihler.
Kökeni ne olursa olsun türbe yaklaşık üç yüzyıldır bir ziyaret yeridir. History and Anthropology dergisindeki bir çalışma (2022), kitabelerde, imparatorluk coğrafya kayıtlarında ve cami tutanaklarında anlatılagelen bu hikâyenin, bu kabristanı Çin kıyısında uzaklardan ziyaretçi ve bağış çeken bir “küçük Mekke”ye dönüştürdüğünü gösterir.
Yüzyıllar boyunca
Ana türbenin yanında “Kırk Bilge’nin Türbesi” bulunur. Eski ve aşınmış bir yazıttan yeniden kazınan 1802 tarihli kitabesi, Zhenguan döneminde kırk arkadaşın Sa‘d ile birlikte Medine’den geldiğini anlatır; bir haydut onları namazda öldürmüş, sonra pişman olup kendini öldürmüş, kırk biri birlikte şehit olarak defnedilmiştir. Tarihçiler bunu da doğrulanamayan bir rivayet sayar.
1650’de Qing ordusu Guangzhou’yu kuşattığında, Hui halkından üç general teslim olmak yerine şehri savunurken düştü; cesetleri hiç bulunamadı, onları sembolik kabirler ve Üç Şehit Köşkü hatırlatır. 1723’te türbe bahçesinin girişine “Gao feng yang zhi” kapısı, 1899’da da taş bir anıt tak yapıldı. Bugünkü binalar Ming üslubundadır.
1950’lerde şehir yönetimi onarımları ve bahçe düzenlemesini karşıladı; 1955’te Kırk Bilge’nin Türbesi onarıldı.
- 627–649Zhenguan dönemi: kitabe rivayetine göre görevin zamanı
- 674 civarıSa‘d b. Ebî Vakkâs Medine’de vefat eder ve Bakî‘a defnedilir
- 1650üç Hui generali Guangzhou’yu savunurken düşer
- 1723türbe bahçesinin “Gao feng yang zhi” kapısı
- 1802Kırk Bilge kitabesi yeniden kazınır
- 1899taş bir anıt tak
- 1955Kırk Bilge’nin Türbesi onarılır
- 2010yeni harim
- 2013Çin’in ulusal kültür mirası
Bugünkü cami
Xianxian, Guangzhou’nun en büyük camisidir. Vikipedi’ye göre arsası 1.860 m², bunun 1.077 m²’si kapalı alandır ve 1.000 kişi alır; China Highlights bütün külliye için yaklaşık 25.000 m² verir. Harim 2010’da Guangzhou’daki Asya Oyunları hazırlıkları kapsamında yeniden yapıldı; şehir yeni harimin 2.000 kişi aldığını belirtir. Tek kubbeli, iki katlı harim, Arap biçimlerini güney Çin’deki Lingnan bölgesinin kırmızı-yeşil mimarisiyle birleştirir.
2013’te Çin Devlet Konseyi türbeyi ulusal önemdeki kültür mirası listesine aldı (yedinci grup). Bugün burada pek çok ülkeden binlerce Müslüman cuma namazında toplanır; türbe de Çinli Müslümanlar ve yurt dışından gelen ziyaretçiler için bir ziyaret yeri olmaya devam eder.
Prayer Time editörleri tarafından belirtilen kaynaklara dayanarak yazılmıştır.

