Şavazna Mescidi, Nizva’nın eski Akr mahallesinde, şehrin kalesinin hemen güneyinde yer alır ve Umman’ın en eski mescitlerinden sayılır. Yerel rivayete göre hicrî 7. yılda, Peygamber’in ﷺ hayatında yapılmıştır ve ülkede inşa edilen ikinci mescit kabul edilir. Bugünkü bina 1529 tarihlidir; en çok, içine Çin porseleni kâseler yerleştirilmiş oyma alçı mihrabıyla tanınır.
Rivayet ve isim
Yerel rivayete göre mescit hicretin yedinci yılında (628–629), Peygamber ﷺ henüz hayattayken yapılmıştır ve bugünkü Umman Sultanlığı topraklarında inşa edilen ikinci mescit kabul edilir. Oman Observer, Umman Millî Müzesi’ne dayanarak yapımını hicrî birinci yüzyıla (miladi 7. yüzyıl) tarihler.
Oman Daily’ye göre mescit adını Şâzânî kabilesinden alır. Halk arasında Mescid-i Kıbleteyn, yani “İki Kıbleli Mescit” diye de bilinir. En erken tarih doğrulanamaz: Mescit, sürekli bakım ve yenileme gerektiren kerpiçten yapılmıştır; bu da güvenilir bir tarihlendirmeyi zorlaştırır.
Akr mahallesindeki mescit
Akr, Nizva’nın kalenin hemen güneyindeki eski mahallelerinden biridir. Arazi eğimli olduğu için mescit, sokak seviyesinden yükseltilmiş bir teras üzerinde durur. Mescide sade bir kemer ve avlunun doğu ucuna çıkan dar bir merdivenle girilir; avlunun güneydoğu köşesinde çeşmeli bir abdesthane vardır.
Planı düzensiz bir dikdörtgendir. Harim avlunun kuzey tarafındadır ve avluya üç büyük kapıyla açılır. İçeride dört sütun üzerindeki iki sıra sivri kemer, onu düz bir çatı altında kıble duvarına paralel üç sahına böler; kuzey duvarındaki üç pencere ışık verir. Dışarıdan mescit sadedir: Ne kubbesi ne minaresi vardır; yalnızca çatıda “el-bûme” denilen küçük, yarım daire biçimli bir yapı bulunur.
Fotoğraf: Francesco Bini · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons · Wikimedia Commons
Mihrap
Mihrap dışında duvarlar süssüzdür; bu yüzden bütün bezeme kıble duvarında toplanır. Mihrap, sivri kemerli sığ bir nişdir ve birkaç kuşak hâlinde geometrik ve bitkisel motiflerle işlenmiş oyma alçıyla çerçevelenmiştir. Nişin üstünde nesih hatlı bir kitabe uzanır; kitabe h. 936 (1529) tarihini verir, usta İsâ b. Abdullah b. Yûsuf’un ve işi finanse eden hayırseverlerin adlarını anar. Daha yukarıda kelime-i şehadet iri kûfî harflerle yazılıdır.
Niş ile kitabe arasında alçıya beş mavi-beyaz Çin porseleni kâse yerleştirilmiştir. Benzer biçimde süslenmiş mihraplar o dönemin başka Umman mescitlerinde de görülür. Umman 2025’te mescidi Arap miras siciline kaydettirdiğinde, duyuru özellikle alçı mihrabının güzelliğini öne çıkardı.
Yüzyıllar boyunca
Kuruluş rivayeti dışında mescidin erken tarihi hakkında pek az şey bilinir. Vikipedi, yerel rivayete dayanarak 729’da bir onarımdan da söz eder. Bugün görülen bina 16. yüzyıla aittir: Oman Observer’a göre mescit, mihrabındaki kitabenin gösterdiği gibi, Nebhânîler döneminde h. 936’da (1529) yeniden yapılmıştır.
Kitabe, yapıya katkıda bulunanların adlarını korur – Peygamber’in ﷺ mükâfat vaat ettiği bir amel. Halife Osman b. Affân, Medine’deki Mescid-i Nebevî’yi yeniden yapmak istediğinde ve bazıları bundan hoşlanmadığında, Peygamber’in ﷺ şu sözünü aktarmıştı:
“Her kim Allah için bir mescit inşa ederse, Allah o kimseye Cennet'te bu mescidin benzeri (bir köşk) inşa eder.”
Oman Daily’ye göre mescit en son 2003’te restore edilmiştir.
- h. 7 (628–629)yerel rivayete göre mescidin kuruluşu
- 729yerel rivayete göre bir onarım
- 1529Nebhânîler döneminde yeniden yapıldı (h. 936)
- 1529usta İsâ b. Abdullah b. Yûsuf’un alçı mihrabı
- 2003restorasyon
- 2025Arap Mimari ve Kentsel Miras Sicili’ne kayıt
Bugün mescit
Mescit bugün de asıl işlevini sürdürür ve Oman Observer’a göre 16. yüzyılda yeniden yapıldığı hâlini korumaktadır. Son yıllarda yenilenip ziyaretçilere açılan eski Akr mahallesinin bir parçasıdır.
2025’te Miras ve Turizm Bakanlığı mescidi, üç başka eserle birlikte Arap Mimari ve Kentsel Miras Sicili’ne kaydettirdi. Kayıt, ALECSO’ya bağlı Arap Devletleri Mimari ve Kentsel Miras Gözlemevi’nin Lübnan’da yapılan onuncu toplantısında gerçekleşti; duyuru mescidi Umman’ın geleneksel dinî mimarisinin bir örneği olarak tanıttı.
Prayer Time editörleri tarafından belirtilen kaynaklara dayanarak yazılmıştır.


