Grand Jamia Camii, Pakistan’ın Lahor şehrindeki büyük konut bölgesi Bahria Town’dadır ve 2014 Kurban Bayramı’nda cemaate açılmıştır. Camiyi, Lahor’daki Badşahi ve Vezir Han camilerini ve Abu Dabi’deki Şeyh Zayed Camii’ni örnek alan mimar Nayyar Ali Dada tasarlamıştır. Kaynaklara göre 70.000 kişiye kadar cemaat alır ve Pakistan’ın en büyük camileri arasında sayılır.
Bahria Town’da bir cami
Cami, Lahor’daki büyük konut bölgesi Bahria Town’un ana bulvarında, Juniper ve Chambelli bloklarının yanındadır. Kaynaklara göre camiyi Bahria Town şirketi yaptırmış ve finanse etmiştir; cami aynı zamanda şirketin mülküdür. Açılışta şirket, Lahor ve İslamabad’da çok sayıda cami yaptığını belirtmiştir.
Cami sık sık dünyanın en büyük camilerinden biri olarak tanıtılır, ancak rakamlar farklıdır. The Express Tribune açılışta onu dünyanın yedinci büyük camisi ve kapalı alan bakımından Pakistan’ın en büyüğü, Dunya News ise Pakistan’ın üçüncü, dünyanın yedinci büyük camisi olarak tanımlamıştır. Vikipedi onu Pakistan’da üçüncü, dünyada on dördüncü sırada gösterir.
Mimar ve örnekler
Camiyi mimar Nayyar Ali Dada tasarladı. Kaynaklar örnek olarak Lahor’un iki tarihî camisini – Badşahi Camii ve Vezir Han Camii – ve Abu Dabi’deki Şeyh Zayed Camii’ni gösterir. Dunya News’e göre yüksek minareler Badşahi Camii’ni, çok sayıda kubbe Abu Dabi’deki camiyi, ortasında fıskiye olan avlu ise Vezir Han Camii’ni hatırlatır. Vikipedi üslubu, Hint-İslam mimarisini modern unsurlar ve yerel malzemelerle birleştiren bir Babür canlanması olarak tanımlar.
Dada 2013’te The Express Tribune’e, önceki tasarımın Abu Dabi’deki bir camiden ilham aldığını ve kendisinin onu yeniden düzenlediğini söyledi. Hat işlemeleri Badşahi Camii’ni andırır, iç mekândaki çiniler ise Vezir Han Camii’ndekilerden ilham alır. Avlu bir İran çarbağı gibi düzenlenmiştir: dört yolun dört bölüme ayırdığı, ortasında fıskiye bulunan dörtgen bir bahçe.
Fotoğraf: Meemjee, Umaduddin, Irtiza Amjad, Ameer Hamza07 · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons · Wikimedia Commons
Yapı ve malzemeler
Binanın tabanı zeminden yaklaşık 20 fit (yaklaşık 6 m) yükseltilmiştir, çatısı 80 fit (yaklaşık 24 m) yüksekliktedir. Vikipedi ve Zameen’e göre ana kubbe 40 fit yüksekliğinde ve 50 fit açıklığındadır, etrafını 20 küçük kubbe çevreler; inşaat sırasında yazılan 2013 tarihli bir haber 150 fit yüksekliğinde bir kubbeden söz ediyordu. Dört sekizgen minarenin her biri 165 fit (yaklaşık 50 m) yüksekliktedir; tepelerinde şişam ahşabından şerefeler ve kubbe biçimli külahlar vardır.
Bina, Multan’ın özel kilinden (Multani mitti) yapılmış tuğladandır; bu kil, Lahor tuğlaları güherçile içerdiği için seçilmiştir. Dış yüzü, Multanlı ustaların elde yaptığı yaklaşık dört milyon çiniyle kaplıdır – bazı kaynaklar 4,5 milyon der – ve bunların döşenmesi dört yıl sürmüştür. Dış cepheler beyaz Yunan ve İtalyan mermeriyle kaplanmış, 2013 haberine göre kubbenin altındaki zemin için sekiz çeşit mermer getirilmiştir.
İç mekânda geometrik ve bitkisel desenli sırlı çini mozaikler, hat ve freskler vardır. Salonlarda İran’dan getirilmiş 50’den fazla avize asılıdır, halılar Türkiye’de özel olarak dokunmuştur ve binaya altı kemerli ahşap kapıdan girilir. Vikipedi ve The Express Tribune’e göre ana salon 25.000 kişi, avlu ve koridorlarla birlikte toplam 70.000 kişi alır; Mosqpedia 75.000 der. 2013 haberi içeride 14.000, avlu ve koridorda da bir o kadar yerden söz ediyordu.
İnşa ve açılış
The Express Tribune’e göre Şubat 2013’te çalışmalar yaklaşık üç yıldır sürüyordu; yani inşaat 2010 civarında başladı. O sırada şantiyede 800 ile 1.000 arasında işçi çalışıyordu ve Bahria Constructions genel müdürüne göre maliyet şimdiden bir milyar rupiyi aşmıştı. Kaynaklar toplam maliyeti yaklaşık 4 milyar rupi olarak verir.
Cami, Ekim 2014 başında resmî bir törenle açıldı; Kurban Bayramı’nın ilk günü – Vikipedi’ye göre 6 Ekim 2014 – bayram namazının kılınmasıyla cemaate açıldı.
- 2010 civarıinşaat başlar
- 2013inşaat sürüyor: 800–1.000 işçi, maliyet şimdiden bir milyar rupinin üzerinde
- Ekim 2014resmî açılış
- 6 Ekim 2014ilk Kurban Bayramı: cami cemaate açılır
- 2017cami yakınında Çevre Yolu uzatması duyurulur
- 2022Çevre Yolu tamamlanır, camiye yaklaşık 200 m
Bugün cami
Binada namaz salonlarının yanında nadir Kur’an nüshalarının bulunduğu bir İslam mirası müzesi, bir İslami kütüphane ve bir İslam sanatları galerisi, bodrum katta ise bir İslami akademi, yani din okulu vardır. Kadınlar için ikinci katta ayrı bir namaz bölümü bulunur. Zameen’e göre cami, namaz vakitleri dışında ziyaretçilere de açıktır.
Bu kadar büyük olsa da, konut bloklarıyla çevrili bu cami aynı zamanda mahallesinin camisidir. Camiye yürümenin mükâfatı hakkında Peygamber ﷺ, Medine’deki mescide daha yakın bir yere taşınmak isteyen Selime oğullarına şöyle buyurdu:
“Ey Selime oğulları! Yurdunuzda oturunuz. Sizin (mescide gelmek için attığınız) adımlarınız yazılmaktadır.”
Başka bir rivayette camiye atılan her adım için bir derece olduğu bildirilir. 2017’de Lahor Kalkınma İdaresi, Çevre Yolu’nun (Ring Road) cami yakınından Bahria Town’dan geçecek şekilde uzatılacağını duyurdu; yol 2022’de tamamlandı ve viyadük kısmı camiye yaklaşık 200 metre mesafeden geçer.
Prayer Time editörleri tarafından belirtilen kaynaklara dayanarak yazılmıştır.







