İslamabad’daki Faysal Camii, Pakistan’ın ulusal camisi ve başkentin en tanınmış yapısıdır. Projesi 1969’da uluslararası bir yarışmayı kazanan Türk mimar Vedat Dalokay tarafından çizilmiş; adını, inşasına destek olan Suudi Arabistan Kralı Faysal’dan almıştır. Kubbe yerine bir bedevi çadırını andıran sekiz yüzlü bir beton kabuğu vardır; dört minare onu çerçeveler, arkasında da yeşil Margalla tepeleri yükselir.
Yarışma ve mimar
Pakistan’ın yeni başkenti için büyük bir ulusal cami planı, Suudi Arabistan Kralı Faysal b. Abdülaziz’in 1966’daki ziyaretinde destek buldu. 1969’da uluslararası bir yarışma düzenlendi: Vikipedi’ye göre 17 ülkeden mimarlar 43 proje sundu. Kazanan, Türk mimar Vedat Dalokay’ın (1927–1991) projesi oldu.
Dalokay 1949’da İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi’nden mezun oldu, ardından Paris’te Sorbonne’da şehircilik okudu. Ankara’daki Kocatepe Camii için hazırladığı proje 1957’deki yarışmada seçildi, ancak eleştiriler nedeniyle hiç uygulanmadı; bu projenin değiştirilmiş bir hâli İslamabad’daki caminin temeli oldu.
Margalla eteğinde bir çadır
Caminin geleneksel bir kubbesi ve kemerleri yoktur. Ana salonu, eğimli yüzeyleri bir bedevi çadırını hatırlatan sekiz yüzlü bir beton kabuktur. Dalokay, Kâbe’nin ruhunu, oranlarını ve geometrisini tamamen soyut bir biçimde yakalamak istediğini anlatmıştır: dört minarenin uçları görünmez bir küpün köşeleri olarak tasarlanmıştır.
Cami, İslamabad’ın ana caddelerinden biri olan ve dosdoğru ona çıkan Faysal Caddesi’nin kuzey ucunda, yükseltilmiş, teraslı bir arazide durur. Arkasında Himalayaların en batıdaki eteklerinden Margalla tepeleri yükselir; milli park olarak korunan bu tepeler sayesinde beyaz yapı yeşil bir orman fonunun önünde durur.
Bazı geleneksel Müslümanlar kubbesiz bu alışılmadık biçimi başta eleştirdi. Bugün cami, Arab News’in deyişiyle başkentin simgesidir.
Fotoğraf: Ali Mujtaba, Ahmed Iftikhar Sarmad, Fraz.khalid1, Abdul Baqi · CC BY-SA 4.0, CC0, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons · Wikimedia Commons
Yapı ve iç mekân
Harim, beyaz mermerle kaplı, yaklaşık 40 metre yüksekliğinde ve dört büyük beton kirişe oturan betonarme bir kabuktur (Archnet). Türk mimarisinin etkisiyle biçimlenen dört ince, sivri minare, Vikipedi ve Archnet’e göre her biri 90 metredir; Arab News ise 260 fit (yaklaşık 79 m) verir. Vikipedi onları Güney Asya’nın en yüksek minareleri olarak anar. Külliye yaklaşık 130.000 m² alan kaplar.
Giriş doğu taraftan, revaklarla çevrili ana avludan yapılır. İç mekân beyaz mermerdendir; kaynakların Pakistanlı sanatçı Sadequain’e atfettiği mozaikler ve hat yazıları vardır, salonda Türk üslubunda büyük bir avize asılıdır. Batı duvarındaki bir mozaik kelime-i şehadeti erken Kufi yazıyla, ayna simetrisinde tekrarlar; kıble duvarını ise Türk sanatçı Mengü Ertel’in mavi-beyaz hat çinileri süsler.
Kapasite rakamları farklıdır. Archnet’e göre harim 10.000, revaklar 24.000, ana avlu da ayrıca 40.000 kişi alır. Vikipedi toplam yaklaşık 300.000 kişi verir – salon ve avlularda 74.000’e, çevredeki alanda 200.000’e kadar –; Arab News ise aynı anda 250.000 kişiden söz eder.
Tarihi
İnşaat 1976’da başladı; temel taşını o yılın ekim ayında Suudi Arabistan Kralı Halid koydu, işleri de Azim Khan yönetimindeki Pakistanlı National Construction Limited firması yürüttü. Kral Faysal 1975’te suikaste kurban gitmişti; cami de, ona çıkan cadde de onun adını taşır.
Kaynaklar Suudi desteğinin miktarında ayrılır: Vikipedi bir yerde 28 milyon dolarlık bir bağıştan, başka bir yerde 130 milyon Suudi riyalini aşan bir maliyetten (bugünkü değerle yaklaşık 120 milyon dolar) söz eder; Arab News 120 milyon dolarlık bir bağış verir.
Cami 1986’da tamamlandı; Vikipedi’ye göre ilk namaz 18 Haziran 1988’de kılındı. 1986’dan 1993’e kadar, Suudi Arabistan’daki camiler onu geçene dek, dünyanın en büyük camisiydi. Ana avlunun altında bir zamanlar Uluslararası İslam Üniversitesi bulunuyordu; üniversite 2000’de yeni kampüsüne taşındı ve Vikipedi onu hâlâ caminin yönetimi olarak gösterir.
- 1957Dalokay’ın Ankara Kocatepe Camii projesi yarışmayı kazanır, ama uygulanmaz
- 1966Kral Faysal Pakistan ziyaretinde ulusal cami planını destekler
- 1969uluslararası yarışma: 17 ülkeden 43 proje, Vedat Dalokay kazanır
- 1975cami ve caddeye adı verilen Kral Faysal’ın ölümü
- 1976inşaat başlar, ekimde temel atılır
- 1986cami tamamlanır
- 1986–1993dünyanın en büyük camisi
- 1988ilk namaz, 18 Haziran (Vikipedi’ye göre)
- 2000Uluslararası İslam Üniversitesi yeni kampüsüne taşınır
Bugün cami
Faysal Camii, Pakistan’ın ulusal camisidir ve Arab News’e göre İslamabad için, Eyfel Kulesi’nin Paris için olduğu şeydir. Burada cuma ve cenaze namazları kılınır, nikâhlar kıyılır; külliyede ayrıca bir kütüphane, bir konferans salonu, bir müze ve bir kafe bulunur.
Allah’ın ﷻ en çok sevdiği yerler hakkında Peygamber ﷺ şöyle buyurdu:
“Allah'ın en çok sevdiği yerler mescitlerdir. Allah'ın en çok buğz ettiği yerler de çarşı ve pazarlardır.”
Böylece Faysal Camii hem bir ibadethane, hem bir buluşma ve öğrenme yeri, hem de arkasındaki Margalla tepeleriyle Pakistan’ın başkentini tanıtan görüntüdür.
Prayer Time editörleri tarafından belirtilen kaynaklara dayanarak yazılmıştır.







