Fatıma Hatun Camii
Fotoğraf: Moataz Egbaria · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons · ↗

Cami · Janīn, Filistin

Fatıma Hatun Camii

مسجد جنين الكبير

Yapılış: 636

Cenin Ulu Camii olarak da bilinen Fatma Hatun Camii, Filistin’de Batı Şeria’nın kuzeyindeki bu şehrin ana camisidir. Son Memlük sultanı Kansu Gavri’nin torunu ve Bosna asıllı Osmanlı devlet adamı Lala Mustafa Paşa’nın eşi Fatma Hatun’un vakfı olarak 1566’da yapılmıştır. Kaynaklara göre aynı yerde daha önce, başlangıcı Filistin’de İslam’ın ilk yıllarına bağlanan daha eski bir cami bulunuyordu.

Cenin’in ana camisi

Cami, Cenin’in tam merkezinde, şehir çarşısının yanında, eski Saray binasının batısında yer alır. 16. yüzyılda Cenin, Şam eyaletine bağlı Leccun sancağında küçük bir yerleşimdi; ancak Şam ve Kudüs’ü Hayfa ve Akka’ya bağlayan önemli bir yol üzerindeydi – tüccarların ve kervanların kavşağında.

“Ulu Cami” adını, yarım kilometre güneyde daha küçük bir cami yapılınca aldı; halk ikisini bu adla birbirinden ayırdı. Osmanlı yazarı Gelibolulu Mustafa Âlî, Cenin’deki cami ve imaretin banisinin adıyla bilindiğini kaydetmiştir. Caminin yanında onun adını taşıyan Fatma Hatun Kız Okulu bugün de faaliyettedir.

Fatma Hatun ve vakfı

Fatma Hatun, Memlük sultanı el-Eşref Kansu Gavri’nin oğlu Muhammed Bey’in kızı, anne tarafından da uzun yıllar Şam valiliği yapan Emir Sîbâî’nin torunuydu. Memlük Sultanlığı’nın yıkılmasından sonra, sonradan Kıbrıs fatihi olacak Lala Mustafa Paşa ile evlendi; onun ilk eşiydi ve ona Mehmed Bey adında bir oğul doğurdu. Araştırmacı Nidal el-Hatib farklı bir bilgi verir – onun Sultan Gavri’nin oğlu Mahmud Bey’in eşi olduğunu söyler –; vakfiyesine dayanan bilimsel çalışmalar ise Lala Mustafa Paşa ile evliliğinden söz eder.

Rivayete göre Fatma Hatun bir yolculuk sırasında birkaç gün Cenin’de konakladı, bahçelerini, pınarlarını ve yakındaki Merc İbn Âmir ovasını sevdi; orada cami olmadığını görünce bir cami yaptırmaya karar verdi. Nereye gittiği konusunda kaynaklar ayrılır: Vikipedi Kudüs ziyaretini, el-Hatib ise hac yolculuğunu anar.

Caminin etrafında bütün bir külliye oluştu: imaret, hamam, tekke, yolcu odaları ve yirmi kadar dükkândan oluşan bir çarşı. Vakfiye 25 Zilhicce 974 (3 Temmuz 1567) tarihinde Arapça olarak düzenlendi ve Safed kadısınca onaylandı. Bakımı için Şam’daki evler ve dükkânlar, Safed, Nablus, Hama ve Ayntab bölgelerindeki köyler ile Nablus yakınlarında bir bahçe vakfedildi; yalnızca cami için hatip, iki imam ve Kur’an okuyucuları dahil 23 görevli öngörülmüştü.

Cami yapmak, Peygamber’in ﷺ büyük bir sevap vaat ettiği bir ameldir. Halife Osman b. Affân, Medine’deki Mescid-i Nebevî’yi yeniden yapmak istediğinde ve insanlar onun olduğu gibi kalmasını arzu ettiğinde, onlara Peygamber’in ﷺ şu sözünü hatırlattı:

“Her kim Allah için bir mescit inşa ederse, Allah o kimseye Cennet’te bu mescidin benzeri (bir köşk) inşa eder.”

Fatma Hatun 1571’de vefat etti; kaynaklara göre Şam’daki Sîbâiyye Medresesi’ne defnedildi. Onun vakfı ile Lala Mustafa Paşa’nın aynı Şam–Kudüs yolu boyunca uzanan vakfı, sonraları mirasçıları olan Mardam Bey ailesi tarafından yönetildi.

  • Fatıma Hatun Camii – الجامع الكبير في جنين

Fotoğraf: Moataz Egbaria · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons · Wikimedia Commons

Mimarisi

Cami Osmanlı üslubunda yapılmıştır. Nizam Salame’nin yüksek lisans tezine (Kudüs Üniversitesi, 2004) göre harim kare planlıdır, yaklaşık 11,4 × 11,4 metredir ve büyük, soğan biçimli bir kubbeyle örtülüdür; kareden daireye geçiş, geometrik motifler ve hadis yazılarıyla süslü tromplarla sağlanır. Taş duvarlar yaklaşık iki metre kalınlığındadır; güney cephe yaklaşık 15,4 m uzunluğunda ve 7 m yüksekliğindedir. Travel Palestine portalı kubbeyi, Kubbetü’s-Sahra’dan sonra Filistin’in en büyük ikinci kubbesi olarak tanıtır.

Güney duvardaki mihrap yaklaşık 2,85 m yüksekliğindedir; sivri kemerli, küçük mermer sütunçelidir ve mavi çinilerle kaplıdır. Bugünkü taş minber h. 1297 (19. yüzyıl sonu) tarihlidir ve eskimiş eski minberin yerini almıştır. Harimin yanında sütunlar ve sivri kemerler üzerinde altı küçük kubbeli bir revak bulunur; Korint başlıklı sütunların daha eski yapılardan alındığı anlaşılmaktadır. Batı taraftaki minare çokgen gövdeli ve yenidir.

Yüzyıllar boyunca

Vikipedi’ye göre bu yerde 636 yılından kalma bir cami bulunuyordu; Memlükler döneminde, 14. yüzyılda onarılmış, sonra yeniden harap olmuştu. Araştırmacı el-Hatib onu, rivayete göre Filistin’in fethi sırasında buradan geçen Halife Ömer b. Hattâb dönemine ait küçük bir cami olarak tanımlar. Cenin camileri üzerine 2004 tarihli mimari çalışma bu caminin öncülünden söz etmez; bu erken başlangıç rivayete dayanır.

Fatma Hatun camisini 1566’da eskisinin kalıntıları üzerine yaptırdı. El-Hatib’e göre inşaatı, mezar taşında h. 1025 yılı yazılı olan Ali Çavuş denetledi. Kabri hakkında kaynaklar ayrılır: biri hâlâ avluda olduğunu söyler, 2004 tarihli tez ise 1997’de batı revakına taşındığını belirtir.

1799’da, Napolyon’un seferi sırasında Fransız askerleri Cenin’i topa tuttu ve halk, Merc Savaşı olarak bilinen çarpışmada onlara direndi; kaynaklara göre bir mermi caminin doğu sütunlarına isabet etti. 1927’deki büyük deprem caminin ve büyük hamamın duvarlarını çatlattı. 1950’lerde belediye hamamı onarmak yerine yıktı; yerinde bir meydan, sonra da bir sebze pazarı oluştu.

1990’ların sonunda Evkaf Bakanlığı camiyi onarıp genişletti (kaynaklar 1997 ve 1998’i verir): abdesthane yenilendi, iki kuyu kazıldı, kuzey tarafa ek yapıldı ve kadınlar için bir namaz bölümü eklendi.

  1. 636Vikipedi’ye göre bu yerde daha eski bir cami
  2. 14. yy.Memlükler döneminde onarım
  3. 1566 (h. 974)Fatma Hatun camiyi yaptırır
  4. 156725 Zilhicce 974 tarihli vakfiye
  5. 1571Fatma Hatun’un vefatı
  6. 1799Napolyon’un ordusu Cenin’i topa tutar; doğu sütunları isabet alır
  7. 1927deprem camiye ve hamama zarar verir
  8. 1950’lerhamam yıkılır, yerine meydan
  9. 1997–1998onarım ve genişletme, kadınlar bölümü
  10. 2019Osmanlı görünümüne dönüş için çalışma, TİKA desteği

Bugün cami

Genişletmeden bu yana cami yaklaşık 3.000 kişi alır ve şehir çarşısının kalbinde Cenin’in dinî hayatının merkezi olmayı sürdürür. Öğrencilerin ilgi gösterdiği 9.000’den fazla kitaplık bir kütüphanesi vardır; yurt içinden ve dışından ziyaretçiler çeker. Evkaf Bakanlığı, arazisinde büyük bir ticari proje yapılması önerisini reddetmiştir.

Sonraki çalışmalar avluyu karoyla kapladı ve yapının tarihî değerini azaltan modern eklemeler getirdi. 2019’da yapılan kapsamlı bir çalışma, caminin özgün Osmanlı görünümüne kavuşturulmasını ve yeni eklemelerin kaldırılmasını önerdi; TİKA, yaklaşık bir milyon dolar olarak tahmin edilen çalışmaları finanse etmeyi kabul etti ve Arabi21’e göre proje uygulanmayı bekliyordu.

Prayer Time editörleri tarafından belirtilen kaynaklara dayanarak yazılmıştır.

Bu caminin sayfasını tamamlamaya yardım et

Fotoğrafı sende mi, ya da cuma vaktini, adresini veya tarihinden bir şey biliyor musun?

Camiden kıble

158,9° güney-güneydoğu

Kâbe’ye uzaklık: 1.307 km

Bu camiden kıble haritası →Cami haritasında →

Bilgiler

  • Janīn, Filistin
  • 32.46240, 35.30152
  • Yapılış: 636

Janīn bugünkü namaz vakitleri

  • Sabah04:45
  • Güneş06:10
  • Öğle11:24
  • İkindi14:18
  • Akşam16:37
  • Yatsı17:57

Namaz vakitleri →

Yakınımdaki camiler

  1. المسجد الصغير
  2. الجامع الصغير
  3. Al-Noor Mosque
  4. مسجد ال اسعد
  5. مسجد القاضيAlmahata street
  6. مسجد ابو بكر
  7. مسجد صلاح الدين
  8. Al-Ansar Mosque

Sıkça sorulan sorular

Fatıma Hatun Camii nerede?

Fatıma Hatun Camii, Janīn, Filistin konumundadır. Tam koordinatları 32.46240, 35.30152.

Fatıma Hatun Camii için kıble hangi yönde?

Bu camiden kıble, coğrafi kuzeyden 158,9° yöndedir (yön: güney-güneydoğu); Kâbe 1.307 km uzaklıktadır.

Fatıma Hatun Camii ne zaman yapıldı?

Mevcut kayıtlara göre cami 636 yılında yapılmıştır.

Bugün Janīn namaz vakitleri nedir?

Bugün, 17 Kasım 2026 Salı, Janīn: Sabah 04:45, Güneş 06:10, Öğle 11:24, İkindi 14:18, Akşam 16:37, Yatsı 17:57.

Bu metnin kaynakları