Muâz Camii olarak da bilinen Cened Camii, Taiz’in yaklaşık yirmi kilometre kuzeydoğusundaki Cened’dedir. Peygamber’in ﷺ Yemen halkına dini öğretmek için gönderdiği sahabi Muâz b. Cebel tarafından yapılmıştır ve ülkenin ayakta kalan en eski camisi kabul edilir. Bugünkü bina, onu yıkıp yeniden yapan hükümdarlar eliyle yüzyıllar içinde şekillendi.
Muâz b. Cebel Yemen’de
Muâz b. Cebel, dinde en bilgili sahabilerden biriydi. Peygamber ﷺ onu insanlara İslam’ı ve hükümlerini öğretmesi için Yemen’e gönderdi. Kaynaklar yıl konusunda ayrılır: Vikipedi hicrî 6. yılı, başka kaynaklar 10. yılı verir. Yola çıkarken Peygamber ﷺ ona Kitap ehline gideceğini söyleyip şöyle buyurdu:
“…Onları Allah’tan başka hak bir ilah olmadığına, benim de O’nun Rasûlü olduğuma şehadet etmeye davet et.”
O dönemde Yemen’in merkezlerinden biri olan Cened’de Muâz bir cami yaptı – rivayete göre, yerini bizzat Peygamber’in ﷺ belirlediği bir yerde.
Cened, yer ve cami
Cened, İslam’dan önce de Yemen dağlarından geçen kervan yolu üzerinde bir ticaret yeriydi; İslami dönemde ise ülkenin her yerinden ziyaretçilerin uğrak yeri oldu. Rivayete göre Muâz, Recep ayının ilk cuması bu camide namaz kıldı ve insanlar bugün de o gün camide toplanır.
Cami dikdörtgen planlıdır, 144 mazgallı bir duvarla çevrilidir ve Medine’deki Mescid-i Nebevî örneğinde açık bir avlunun etrafında düzenlenmiştir.
Fotoğraf: Julien Harneis from Sana'a, Yemen · CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons · Wikimedia Commons
Mimarisi
Duvarlar badanalı moloz taştandır; 35,5 × 25,5 metrelik avluyu kalın sütunlar üzerindeki revaklar çevreler. En derin olanı kıble tarafındaki harimdir; dört sahınlı ve iki mihraplıdır, zengin oyma ve kazımalarla bezelidir. 1206’da Sultan Nâsır Eyyûb tavanlarını alçı, altın ve lapis lazuli ile süsletti.
Güneybatı köşesindeki minare Osmanlı dönemine, 17. yüzyıla aittir. Yanında Sultan Âmir b. Abdülvehhâb’ın adını taşıyan bir taş levha bulunur; başka levhalar sonraki onarımları kaydeder. Abdesthaneler, hamamlar ve bir kabristan camiye bitişiktir – bunlarla birlikte külliye yaklaşık 5.485 m² tutar.
Yüzyıllar boyunca
Cami Emevî ve Abbâsî dönemlerinde pek çok kez onarıldı. 919–1011 (h. 317–407) yılları arasında tamamen yeniden yapıldı; kaynaklar bu inşayı Hüseyin b. Seleme’ye bağlar. 1162–63’te (h. 558) dönemin çatışmalarında yıkıldı ve 1179–80’de (h. 575) Eyyûbîler döneminde yeniden yükseldi.
Eyyûbî hükümdarları ona eklemeler yapmaya devam etti: Ayakta kalan bir platform 12. yüzyıl sonundaki Tuğtekin b. Eyyûb dönemindendir; 1206’da da süslü tavanlarına kavuştu. 17. yüzyılda Osmanlılar bugünkü minareyi yaptı.
- h. 6 ya da 10Muâz b. Cebel Cened’de camiyi yapar
- 919–1011tamamen yeniden inşa (h. 317–407)
- 1162–63cami yıkılır (h. 558)
- 1179–80yeniden yükselir (h. 575)
- 12. yy. sonuTuğtekin b. Eyyûb döneminden bir platform
- 1206Nâsır Eyyûb tavanları altın ve lapis lazuli ile süsler
- 17. yy.Osmanlı minaresi
- 2025çatlak ve nem için acil koruma planı
Bugün cami
Cami bugün de ibadete açıktır ve ziyaretçi kabul eder. Ancak durumu endişe vericidir: Monumenta Orientalia vakfının yayımladığı koruma planı (2025), cephelerde çökme tehdidi oluşturan yatay ve dikey çatlakları, temellerde nemi, tuzdan aşınmış taşları ve minarenin ahşap kısımlarındaki termitleri kaydeder.
Plan, duvarların acilen sağlamlaştırılmasını ve çimento harcın geleneksel kireçle değiştirilmesini öngörür. Doğu tarafındaki plansız kazılar eski kanalları, havuzları ve daha önceki yapıların kalıntılarını ortaya çıkarmıştır – bu yerin uzun tarihinin izleri.
Prayer Time editörleri tarafından belirtilen kaynaklara dayanarak yazılmıştır.
