یکسوم پایانی شب
ساعات آرام پیش از سپیدهدم ارزشمندترین وقت شب برای نماز، دعا و استغفار است. اینجا میبینید امشب در مکان شما کی آغاز میشود — و چرا مهم است.
امشب در تهران
چرا این وقت ارزشمند است
پیامبر ﷺ فرمود: «پروردگار ما تبارک و تعالی هر شب، هنگامی که یکسوم پایانی شب باقی میماند، به آسمان دنیا فرود میآید و میفرماید: کیست که مرا بخواند تا اجابتش کنم؟ کیست که از من بخواهد تا به او عطا کنم؟ کیست که از من آمرزش بخواهد تا او را بیامرزم؟» (بخاری ۱۱۴۵، مسلم ۷۵۸)
و نیز فرمود ﷺ: «برترین نماز پس از نمازهای واجب، نماز شب است.» (مسلم ۱۱۶۳)
و: «محبوبترین نماز نزد خداوند متعال نماز داود علیهالسلام است: نیمی از شب را میخوابید، یکسوم آن را به نماز میایستاد و یکششم آن را میخوابید.» (بخاری ۱۱۳۱، مسلم ۱۱۵۹)
خداوند متعال در قرآن کسانی را که سحرگاهان استغفار میکنند میستاید (آل عمران ۱۷، ذاریات ۱۸).
نحوهٔ محاسبه
شب از مغرب (غروب آفتاب) تا صبح (طلوع فجر) شمرده و به سه بخش برابر تقسیم میشود؛ یکسوم پایانی زمانی آغاز میشود که تا صبح یکسوم شب مانده باشد. اگر مغرب ساعت ۱۶:۳۰ و صبح ۰۴:۵۷ باشد، شب ۱۲ ساعت و ۲۷ دقیقه است، یکسوم آن ۴ ساعت و ۹ دقیقه، و یکسوم پایانی ساعت ۰۰:۴۸ آغاز میشود.
این رایجترین محاسبه است. برخی علما شب را از عشا یا تا طلوع آفتاب حساب میکنند، پس اوقات دیگری هم ممکن است؛ تفاوت معمولاً از چند دقیقه تا نیم ساعت است.
در این وقت چه کنیم
نماز شب (تهجد)
دو رکعت دو رکعت — «نماز شب دو رکعت دو رکعت است» (بخاری ۹۹۰). پیامبر ﷺ اغلب یازده رکعت میخواند (بخاری ۱۱۴۷)، اما عدد ثابتی ندارد.
وتر در پایان
«آخرین نماز شبتان را وتر قرار دهید» (بخاری ۹۹۸). کسی که میترسد بیدار نشود، میتواند پیش از خواب وتر بخواند (مسلم ۷۵۵).
دعا
نیاز خود را برای خود، خانواده و دیگران بخواهید — این ساعتِ «کیست که مرا بخواند تا اجابتش کنم» است.
استغفار
استغفار در سحر صفت کسانی است که خداوند متعال در قرآن آنان را میستاید.
قرآن
بخوانید، هرچند کم، آرام و با تأمل — در نماز یا بیرون از آن.
نیتی کوچک
پیش از خواب نیت کنید، کمی زودتر بخوابید و زنگ هشدار بگذارید. چند رکعت پیوسته بهتر از رکعتهای بسیار یکباره است.
پرسشهای متداول
یکسوم پایانی شب کی آغاز میشود؟
وقتی تا صبح یکسوم شب مانده باشد. هر روز و در هر مکان فرق دارد — این صفحه و صفحهٔ هر شهر وقت امشب را نشان میدهد.
تا کی ادامه دارد؟
تا صبح (طلوع فجر)، که وقت نماز صبح آغاز میشود.
آیا میتوانم پیش از یکسوم پایانی نماز شب بخوانم؟
بله. نماز شب از پس از عشا تا صبح خوانده میشود؛ یکسوم پایانی ارزشمندترین بخش آن است.
آیا باید اول بخوابم؟
نه. بسیاری از علما نماز پس از خواب را تهجد مینامند، اما نماز شب بدون خواب هم درست است.
چند رکعت؟
عدد ثابتی ندارد. دو رکعت دو رکعت خوانده میشود و با وتر پایان مییابد؛ پیامبر ﷺ اغلب یازده رکعت میخواند.