توضیح اوقات شرعی روشهای محاسبه
اوقات نمازهای پنج‌گانه تابع خورشید است. طلوع، ظهر و غروب آفتاب برای همه یکسان است، اما سپیدهدم (صبح) و فرا رسیدن شب (عشا) به این بستگی دارد که خورشید چقدر زیر افق رفته باشد. مراجع دینی زاویه‌های کمی متفاوتی برگزیده‌اند و به همین دلیل دو برنامه ممکن است اذان صبح را با چند دقیقه اختلاف نشان دهند. در اینجا معنای هر روش و محل کاربرد آن آمده است.
روش‌ها در یک نگاه
| روش | صبح | عشا | محل کاربرد |
|---|---|---|---|
| جامعه اسلامی بوسنی و هرزگوین | جدول اوقات | جدول اوقات | بوسنی و هرزگوین، سنجاک، شمال مونتهنگرو |
| رابطه جهان اسلام (MWL) | 18° | 17° | بیشتر کشورهای اروپا، شرق دور و بخش بزرگی از آفریقا |
| Kemenag (وزارت امور دینی اندونزی) | 20° | 18° | اندونزی |
| JAKIM (اداره توسعه اسلامی مالزی) | 20° | 18° | مالزی و برونئی |
| شورای دینی اسلامی سنگاپور (MUIS) | 20° | 18° | سنگاپور |
| سازمان امور دینی ترکیه (دیانت) | 18° | 17° | ترکیه و بسیاری از جوامع ترک خارج از کشور |
| دانشگاه ام‌القری، مکه | 18.5° | 90 دقیقه پس از مغرب (در ماه رمضان 120 دقیقه) | عربستان سعودی |
| منطقه خلیج فارس | 19.5° | 90 دقیقه پس از مغرب | امارات متحده عربی، قطر، کویت، بحرین، عمان |
| سازمان عمومی نقشه‌برداری مصر | 19.5° | 17.5° | مصر، سوریه، لبنان، عراق و بخش‌هایی از آفریقا |
| دانشگاه علوم اسلامی کراچی | 18° | 18° | پاکستان، هند، بنگلادش، افغانستان |
| انجمن اسلامی آمریکای شمالی (ISNA) | 15° | 15° | ایالات متحده و کانادا |
| مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران | 17.7° | 14° | ایران (مذهب جعفری) |
وقت هر نماز چگونه تعیین میشود
- صبح
- با فجر صادق آغاز میشود، یعنی زمانی که نخستین روشنایی در افق پخش میشود — بسته به روش، خورشید 15° تا 19.5° زیر افق است. با طلوع آفتاب پایان می‌یابد.
- طلوع آفتاب
- لحظه‌ای که لبه بالایی خورشید پدیدار میشود. در همه روش‌ها یکسان است و پایان وقت نماز صبح را نشان میدهد.
- ظهر
- اندکی پس از زوال، هنگامی که خورشید از بالاترین نقطه خود می‌گذرد.
- عصر
- زمانی که سایه هر شیء به اندازه طول آن به‌علاوه سایه ظهر برسد (معیار)، یا دو برابر طول آن به‌علاوه سایه ظهر (حنفی).
- مغرب
- هنگام غروب، زمانی که خورشید کاملاً پنهان شود. این زمان در ماه رمضان وقت افطار نیز هست.
- عشا
- زمانی که شفق شامگاهی ناپدید شود — یا در زاویه‌ای معین (14° تا 18°) یا با فاصله زمانی ثابت پس از مغرب.
جزئیات روش‌ها
جامعه اسلامی بوسنی و هرزگوین
محل کاربرد: بوسنی و هرزگوین، سنجاک، شمال مونتهنگرو. جدول رسمی (vaktija) که مساجد بوسنی و هرزگوین از آن پیروی می‌کنند: جدولی ثابت برای سارایوو با اصلاح چنددقیقه‌ای برای هر یک از 118 شهر آن.
رابطه جهان اسلام (MWL)
صبح در 18°، عشا در 17°. محل کاربرد: بیشتر کشورهای اروپا، شرق دور و بخش بزرگی از آفریقا. روشی عمومی و پرکاربرد که وقتی روش منطقه‌ای خاصی وجود ندارد، پیشفرض است.
Kemenag (وزارت امور دینی اندونزی)
صبح در 20°، عشا در 18°. محل کاربرد: اندونزی. روش رسمی اندونزی. جدول‌های محلی معمولاً حدود دو دقیقه احتیاط اضافه می‌کنند.
JAKIM (اداره توسعه اسلامی مالزی)
صبح در 20°، عشا در 18°. محل کاربرد: مالزی و برونئی. روش رسمی مالزی. جدول‌های ایالتی ممکن است احتیاط کوتاهی اضافه کنند.
شورای دینی اسلامی سنگاپور (MUIS)
صبح در 20°، عشا در 18°. محل کاربرد: سنگاپور. روش رسمی سنگاپور.
سازمان امور دینی ترکیه (دیانت)
صبح در 18°، عشا در 17°. محل کاربرد: ترکیه و بسیاری از جوامع ترک خارج از کشور. تعدیل‌های دقیقه‌ای خاص دیانت (temkin) را بر طلوع آفتاب، ظهر، عصر و مغرب اعمال میکند.
دانشگاه ام‌القری، مکه
صبح در 18.5°، عشا در 90 دقیقه پس از مغرب (در ماه رمضان 120 دقیقه). محل کاربرد: عربستان سعودی. وقت عشا به جای زاویه، با فاصله زمانی ثابت پس از غروب آفتاب تعیین میشود.
منطقه خلیج فارس
صبح در 19.5°، عشا در 90 دقیقه پس از مغرب. محل کاربرد: امارات متحده عربی، قطر، کویت، بحرین، عمان. مشابه ام‌القری، با اذان صبح کمی زودتر.
سازمان عمومی نقشه‌برداری مصر
صبح در 19.5°، عشا در 17.5°. محل کاربرد: مصر، سوریه، لبنان، عراق و بخش‌هایی از آفریقا. یکی از زودترین زاویه‌های صبح در میان روشهای رایج.
دانشگاه علوم اسلامی کراچی
صبح در 18°، عشا در 18°. محل کاربرد: پاکستان، هند، بنگلادش، افغانستان. زاویه برابر برای سپیدهدم و شفق. در این منطقه عصر حنفی رایج است.
انجمن اسلامی آمریکای شمالی (ISNA)
صبح در 15°، عشا در 15°. محل کاربرد: ایالات متحده و کانادا. زاویه‌های کوچک‌تر اذان صبح را دیرتر و عشا را زودتر می‌کنند که در عرضهای شمالی مفید است.
مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران
صبح در 17.7°، عشا در 14°. محل کاربرد: ایران (مذهب جعفری). مغرب در زاویه 4.5° زیر افق، چند دقیقه پس از غروب آفتاب، محاسبه میشود.
پرسش‌های متداول
از کدام روش محاسبه استفاده کنم؟
از روشی استفاده کنید که مسجد محل یا مرجع دینی شما از آن پیروی میکند. اگر مطمئن نیستید، «خودکار» را انتخاب کنید — PrayerTime Live روش معیار کشوری را که در آن هستید به کار میبرد (در ایران روش مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران و در افغانستان روش دانشگاه علوم اسلامی کراچی).
آیا PrayerTime Live در بوسنی و هرزگوین از جدول رسمی vaktija استفاده میکند؟
بله. در بوسنی و هرزگوین و در شهرهای سنجاک و شمال مونتهنگرو که این جدول پوشش میدهد، پیشفرض جدول جامعه اسلامی است — همان اوقاتی که مسجد شما به کار میبرد. همچنان میتوانید هر زمان روش دیگری انتخاب کنید.
چرا اوقات من با جدول مسجد محل فرق دارد؟
مساجد ممکن است روش دیگری به کار ببرند، اوقات را گرد کنند یا چند دقیقه احتیاط به اذان صبح، مغرب یا عشا اضافه کنند. تفاوت 1 تا 5 دقیقه طبیعی است؛ تفاوت بیشتر معمولاً به معنای روش محاسبه یا مذهب متفاوت در وقت عصر است.
تفاوت عصر معیار و عصر حنفی چیست؟
بر اساس نظر معیار (شافعی، مالکی، حنبلی) وقت عصر زمانی آغاز میشود که سایه هر شیء برابر طول آن به‌علاوه سایه هنگام ظهر شود. در مذهب حنفی وقت عصر زمانی آغاز میشود که سایه دو برابر طول شیء (به‌علاوه سایه ظهر) شود — معمولاً 30 تا 70 دقیقه دیرتر.
چرا وقت اذان صبح در روشهای مختلف اینقدر متفاوت است؟
وقت صبح با زاویه خورشید زیر افق در سپیدهدم تعیین میشود. حرکت خورشید از 15° تا 19.5° بین 20 تا 40 دقیقه طول میکشد و در تابستان و عرضهای جغرافیایی بالاتر بیشتر هم میشود؛ بنابراین زاویه انتخابشده بیشترین اثر را بر اوقات صبح و عشا دارد.
در تابستان در کشورهای شمالی چه میشود؟
در مناطق دور از خط استوا ممکن است آسمان هیچگاه آنقدر تاریک نشود که خورشید به زاویه شفق برسد. در این حالت اوقات با قاعدهای ویژه عرضهای جغرافیایی بالا تخمین زده میشود که شب را به چند بخش تقسیم میکند تا اوقات صبح و عشا واقعبینانه بماند.