مسجد استقلال در جاکارتا مسجد ملی اندونزی و از بزرگترین مساجد جهان است. نام آن به معنای «استقلال» است: پس از اعلام استقلال در ۱۹۴۵ بهعنوان یادمان مبارزه برای آزادی طراحی شد، معمار فریدریش سیلابان نقشهٔ آن را کشید و از ۱۹۶۱ تا ۱۹۷۸ ساخته شد. این مسجد کنار میدان مِردِکا و روبهروی کلیسای جامع جاکارتا قرار دارد که از ۲۰۲۴ «تونل دوستی» زیرزمینی آن دو را به هم میپیوندد.
مسجد استقلال
استقلال واژهای عربی است. پس از آنکه اندونزی در ۱۹۴۵ استقلال خود را اعلام کرد، عالم دینی وحید هاشم اندیشهٔ ساخت مسجدی ملی را مطرح کرد و کمیتهای به ریاست انور چوکروآمینوتو آن را به رئیسجمهور سوکارنو پیشنهاد داد. بنیاد مسجد استقلال در ۱۹۵۴ تأسیس شد و قرار بود مسجد یادآور مبارزهٔ ملت برای استقلال باشد.
مسجد در قلب جاکارتا، کنار میدان مِردِکا و بنای یادبود ملی، در جای پارک پیشین ویلهلمینا قرار دارد؛ در آنجا برای ساخت آن دژی هلندی به نام ارگ پرنس فردریک برچیده شد. معاون رئیسجمهور، محمد حتا، زمینی در خیابان تامرین پیشنهاد کرده بود، اما سوکارنو بر این مکان پافشاری کرد، از جمله چون نزدیکی کلیسای جامع کاتولیک و کلیسای پروتستان ایمانوئل آن را نمادی از هماهنگی دینی میساخت.
مسابقه و معمار
مسابقهٔ طراحی در ۱۹۵۵ در روزنامهها اعلام شد. به گفتهٔ Good News From Indonesia از ۳۰ معمار شرکتکننده ۲۲ نفر شرایط را داشتند و هیئت داوران به ریاست خود سوکارنو طرحی با عنوان «کتوهانان» (الوهیت) از فریدریش سیلابان را برگزید.
سیلابان (۱۹۱۲–۱۹۸۴)، معماری از بوگور، پروتستان و فرزند کشیشی از کلیسای مسیحی پروتستان باتاک بود. به گفتهٔ پسرش، او با نامی مستعار در مسابقه شرکت کرد تا طرحش پذیرفته شود. طرح او، به سبک مدرن زمان خود، سه محور را به هم میپیوندد: محور قبله از میان شبستان، محوری عرضی که از راه ایوانی به سوی بنای یادبود ملی گشوده میشود، و محور عمودی گنبد و مناره.
عکس: Fotograaf Onbekend / DLC, AishaTanduk, Aisha Tanduk, Midori · CC0, CC BY-SA 4.0, CC BY 3.0, CC BY-SA 3.0, CC BY 2.0 · ویکیانبار · Wikimedia Commons
گنبد، ستونها و مناره
بر شبستان گنبدی به قطر ۴۵ متر است – عددی که به نسبت سال استقلال، ۱۹۴۵، برگزیده شد. این گنبد بر دوازده ستون گرد استوار است، به نشانهٔ دوازدهم ربیعالاول که بیشتر بهعنوان روز میلاد پیامبر ﷺ پذیرفته شده است. شبستان پنج طبقه دارد، طبقهٔ اصلی و چهار بالکن، به نشانهٔ ارکان پنجگانهٔ اسلام، نمازهای پنجگانه و «پانچاسیلا»، اصول پنجگانهٔ دولت اندونزی؛ هفت دروازه که به نامهای نیکوی الله ﷻ نامگذاری شدهاند نماد هفت آسماناند، و گنبد ورودی به قطر ۸ متر نماد ماه اوت، ماه استقلال.
تنها منارهٔ مسجد ۹۶٫۶۶ متر بلندی دارد: تنهای مرمرپوش به بلندی ۶۶٫۶۶ متر و نوکی فولادی به بلندی ۳۰ متر، به نشانهٔ ۳۰ جزء قرآن. بلندی ۶۶٫۶۶ متر معمولاً به عدد ۶٬۶۶۶ آیهٔ قرآن که در روایتها رایج است پیوند داده میشود، در حالی که شمارش معمول ۶٬۲۳۶ آیه است. کنار مناره «بدوگ» بزرگی هست، طبلی چوبی با پوست گاو، که بهطور سنتی همراه اذان نواخته میشود.
سازه از فولاد و بتن است؛ کفها، دیوارها و گنبدها با مرمر پوشیده شدهاند – به گفتهٔ detik حدود ۱۷٬۳۰۰ متر مربع – که به جای ایتالیا، چنانکه برنامه بود، برای پشتیبانی از صنعت داخلی از تولونگآگونگ در جاوهٔ شرقی آورده شد، و کارهای فلزی از آلمان آمد. detik مساحت طبقات را نیز حدود ۳۶٬۹۸۰ متر مربع میگوید. ویکیپدیای انگلیسی گنجایش را ۲۰۰ هزار نمازگزار میداند – ۶۱ هزار در شبستان، بالکنها و بال، ۸ هزار در ساختمان ورودی، ۵۰ هزار بر بام باز و ۸۱ هزار در راهروها و دیگر فضاها؛ آمار قدیمیتر از بیش از ۱۲۰ هزار سخن میگوید.
در گذر دههها
سوکارنو نخستین پایه را در ۲۴ اوت ۱۹۶۱ کوبید، روزی که در آن سال با میلاد پیامبر ﷺ همزمان بود. ساخت ۱۷ سال به درازا کشید؛ به گفتهٔ detik کار به سبب کشمکشهای سیاسی بیش از چهار سال متوقف ماند. رئیسجمهور سوهارتو در ۲۲ فوریهٔ ۱۹۷۸ آن را بهعنوان مسجد ملی گشود. به گفتهٔ ویکیپدیا، ساخت آن ۷ میلیارد روپیه هزینه داشت.
از مه ۲۰۱۹ مسجد نخستین بازسازی بزرگ خود را از سر گذراند: مرمر و فولاد پاکیزه و صیقلی شدند، محراب و منبری نو نصب شد، سیمکشی، لولهکشی و روشنایی نو شد، باغها و میدان از نو آراسته شدند و پارکینگی دوطبقه در زیر زمین ساخته شد. ویکیپدیا هزینه را ۳۵ میلیون دلار آمریکا و NU Online آن را ۵۱۱ میلیارد روپیه میگوید؛ کارها تا ۲۰۲۰ ادامه یافت و مسجد بازسازیشده در ۷ ژانویهٔ ۲۰۲۱ رسماً گشوده شد. در ۲۰۲۲ مؤسسهٔ مالی بینالمللی (گروه بانک جهانی) گواهی ساختمان سبز EDGE را به آن داد – به گفتهٔ ویکیپدیا، نخستین گواهی از این دست برای یک عبادتگاه در جهان.
- ۱۹۵۴تأسیس بنیاد مسجد استقلال
- ۱۹۵۵مسابقهٔ طراحی؛ پیروزی طرح «کتوهانان» فریدریش سیلابان
- ۱۹۶۱در ۲۴ اوت، روز میلاد، سوکارنو نخستین پایه را میکوبد
- ۱۹۷۸گشایش بهعنوان مسجد ملی در ۲۲ فوریه
- ۲۰۱۹آغاز بازسازی بزرگ در ماه مه
- ۲۰۲۰آغاز ساخت تونل دوستی در دسامبر
- ۲۰۲۱گشایش مسجد بازسازیشده در ۷ ژانویه
- ۲۰۲۲گواهی ساختمان سبز EDGE
- ۲۰۲۴بیانیهٔ استقلال (سپتامبر)؛ گشایش تونل دوستی (دسامبر)
مسجد در زندگی ملت
استقلال بهعنوان مسجد ملی، جماعتهای بزرگ جاکارتا را گرد میآورد: در روزهای جمعه و دو عید، فوارهای در باغ آن آب را تا بلندی ۴۵ متر میجهاند. پیامبر ﷺ دربارهٔ نماز جماعت فرمود:
«نماز جماعت، بيست و هفت درجه بر نماز انفرادی برتری دارد»
روبهروی مسجد کلیسای جامع کاتولیک جاکارتا قرار دارد و این دو همسایه روابطی نیکو دارند: در کریسمس، مسجد پارکینگ خود را در اختیار نمازگزاران کلیسا گذاشته است. از دسامبر ۲۰۲۴ «تونل دوستی» (ترووونگان سیلاتورحیم) نیز آن دو را به هم میپیوندد؛ ساخت آن از دسامبر ۲۰۲۰ آغاز شد و در ۲۰۲۱ پایان یافت. طول آن بنا بر آمار نقلشده در detik ۲۸٫۳ متر است، در حالی که راهنمایی که Good News From Indonesia از او نقل میکند از ۳۷ متر سخن میگوید؛ در درون آن اثری هنری دو دست در هم گرهخورده را نشان میدهد و در یک سو صدای ناقوس کلیسا و در سوی دیگر صدای بدوگ شنیده میشود.
مسجد میزبان همایشها و دیدارهایی دربارهٔ میانهروی دینی و تفاهم میان ادیان نیز هست؛ در سپتامبر ۲۰۲۴، هنگام دیدار پاپ فرانسیس، امام اعظم آن نصرالدین عمر و پاپ «بیانیهٔ استقلال» را در اینجا امضا کردند.
نوشتهٔ تحریریهٔ Prayer Time بر پایهٔ منابع یادشده.
![مسجد استقلال – Collectie / Archief : Fotocollectie Dienst voor Legercontacten Indonesië Reportage / Serie : [DLC] Bezoek van prof. Carl Romme aan Semarang Beschrijving : Lucht](assets/mosques/art/istiqlal/1-600.webp)






