مسجد هوایشنگ در گوانگژو (کانتون) از کهنترین مساجد چین به شمار میرود. روایت آن را به سال ۶۲۷ نسبت میدهد و تاریخنگاران آن را در دوران سلسلهٔ تانگ یا سونگ میدانند، زمانی که بازرگانان عرب و ایرانی در این بندر بزرگ زندگی میکردند. منارهٔ آن، گوانگتا، به بلندی حدود ۳۶ متر، سدهها بلندترین بنای شهر بود و به گفتهٔ منابع، فانوس دریایی نیز بود.
از کهنترین مساجد چین
بازرگانان عرب و ایرانی از سدهٔ هفتم میلادی در گوانگژو، بندری بر رود مروارید، لنگر میانداختند. بسیاری از آنان همانجا ماندند و فرزندانشان بخشی از قوم مسلمان هوی چین شدند. مسجد هوایشنگ در محلهٔ آنان پدید آمد، و خیابانی که مسجد در آن است هنوز به نام منارهٔ آن خوانده میشود: گوانگتا.
نام چینی هوایشنگسی تقریباً به معنای «مسجد به یاد پیامبر ﷺ» است. در انگلیسی آن را به سبب منارهاش «مسجد فانوس دریایی» نیز مینامند.
روایت و تاریخ
نسخههای خطی کهن مسلمانان چین میگویند مسجد در سال ۶۲۷ ساخته شده و ساخت آن را به صحابی سعد بن ابی وقاص نسبت میدهند. تاریخنگاران امروزی گواهی بر این نمییابند: منابع اسلامی هیچجا از سفر سعد به چین یاد نمیکنند و جهانگرد تاتار عبدالرشید ابراهیم نیز این داستان را نپذیرفت.
کهنترین گزارشهای معتبر از مساجد چین به دوران سلسلهٔ سونگ (۹۶۰–۱۲۷۹) بازمیگردد و مسجد احتمالاً در آغاز همین دوران وجود داشته است. کهنترین کتیبهٔ برجامانده در آن، از سال ۱۳۵۰، میگوید که مسجد چند سال پیشتر سوخته و بازسازی شده بود.
عکس: Scott Edmunds, Chintunglee, 関野貞, Ismaila1977 · CC BY 4.0, Public domain, CC BY 2.0, CC BY-SA 4.0 · ویکیانبار · Wikimedia Commons
گوانگتا، منارهٔ فانوس دریایی
گوانگتا برجی استوانهای، ستبر و بیآرایش از آجر به بلندی حدود ۳۶ متر است – نامش نیز از همین است و هم «برج ساده» و هم «برج نور» معنا میشود. در درون آن دو پلکان مارپیچ درهمتنیده به ایوانی میرسند که از آن اذان گفته میشد؛ به گفتهٔ منابع، شبها در آنجا چراغی میسوخت که کشتیها را در رود راه مینمود. تا آغاز سدهٔ بیستم بلندترین بنای گوانگژو بود.
بر نوک آن روزگاری خروسی زرین بود که با باد میچرخید و جهت آن را نشان میداد. باد آن را در دوران مینگ و بار دیگر در سال ۱۶۶۹ فرو انداخت؛ سپس نوکی کدوییشکل جای آن را گرفت، و از مرمت سال ۱۹۳۴ مناره سری نوکتیز دارد.
منارههای بلند اذان را به دوردست میرساندند. پیامبر ﷺ دربارهٔ پاداش اذانگویان فرمود:
«مؤذنان در روز قیامت، بلندترین گردنها را در میان مردم دارند.»
در گذر سدهها
مسجد در سال ۱۳۴۳ سوخت و هفت سال بعد، در ۱۳۵۰، در دوران سلسلهٔ مغولی یوان بازسازی شد. یک سال پیش از آن، رمضان بن علاءالدین، نخستین مسلمان کرهای که نامش شناخته است، در گورستان آن به خاک سپرده شده بود. پس از آتشسوزی دیگری، مسجد در سال ۱۶۹۵ از نو ساخته شد و چیدمان کنونی ساختمانها از همین بازسازی است.
شبستان در سال ۱۹۳۵ با بتن از نو ساخته شد و پس از ۱۹۴۹ مسجد سه بار با حفظ سیمای اصلیاش بهطور اساسی مرمت شد. در سال ۱۹۹۶ در فهرست میراث فرهنگی ملی چین ثبت شد.
- ۶۲۷سال ساخت به روایت
- ۹۶۰–۱۲۷۹سلسلهٔ سونگ: کهنترین گزارشهای معتبر از مساجد چین
- ۱۳۴۳سوختن مسجد
- ۱۳۴۹به خاک سپردن رمضان بن علاءالدین کرهای در گورستان آن
- ۱۳۵۰بازسازی؛ کهنترین کتیبه
- ۱۶۶۹باد بار دیگر خروس زرین مناره را فرو میاندازد
- ۱۶۹۵بازسازی پس از آتشسوزی: چیدمان کنونی
- ۱۹۳۴–۱۹۳۵سر نوکتیز مناره، شبستان بتنی
- ۱۹۹۶میراث فرهنگی ملی چین
مسجد امروز
مجموعهای به وسعت حدود ۳٬۰۰۰ متر مربع به شیوهٔ چینی، قرینه و در امتداد محوری شمالی–جنوبی چیده شده است. دروازهای از آجر سرخ به حیاطی باریک باز میشود و دروازهٔ درونی با بام دوگانه به حیاط جلوی شبستانی به وسعت حدود ۴۰۰ متر مربع. بر این محور برجی برای دیدن هلال و کتابخانهٔ قرآن نیز هست، و مسجد بیش از ۴۰ لوح سنگی و کتیبه به عربی و چینی را نگه میدارد.
پیوند معماری چینی – سفال سبز، دستکهای چوبی – با مناره و محرابی رو به مکه، آن را نمونهای از مساجدی میکند که در بندرهای چین پدید آمدند. هوایشنگ هنوز مسجد اصلی گوانگژو است که در آن نماز پیوسته برپا میشود، و در خیابانش هنوز رستورانها و فروشگاههای حلال بسیاری هست.
نوشتهٔ تحریریهٔ Prayer Time بر پایهٔ منابع یادشده.






