مسجد فوژو، در مرکز استان فوجیان چین، تنها مسجد این شهر و یادآور نفوذ دیرین اسلام در آن است. روایت آن را به سال ۶۲۸ در دوران سلسلهٔ تانگ نسبت میدهد، اما منبعی تازهتر میگوید این بنا معبدی بودایی بوده که تنها در دوران سلسلهٔ یوان به مسجد تبدیل شد. پس از آتشسوزی سال ۱۵۴۱ به سبک محلی بازسازی شد و دو لوح سنگی از سالهای ۱۴۰۷ و ۱۵۴۹ گواه تاریخ آن در دوران سلسلهٔ مینگاند.
اسلام در فوژو
استان فوجیان به سبب جایگاهش در کنار دریا بسیار زود با اسلام آشنا شد: بازرگانان مسلمان از سدهٔ هفتم میلادی به بندرهای آن میآمدند. فوژو یکی از این بندرها بود، اما بعدها چوانژو در جایگاه مرکز بازرگانی از آن پیشی گرفت و بیشتر بازرگانان ایرانی و عرب در آنجا ساکن شدند.
مسجد فوژو امروز تنها مسجد این شهر است. در جادهٔ شمالی باییچی در ناحیهٔ گولو، نزدیک ایستگاه متروی نانمندو قرار دارد و یادآوری نیرومند از نقشی شمرده میشود که اسلام روزگاری در تاریخ فوژو داشت.
روایت و تاریخ
به روایتی که ویکیپدیای انگلیسی و راهنماهای چینی نقل میکنند، مسجد در سال ۶۲۸، دومین سال دوران جنگوان سلسلهٔ تانگ، بنیاد نهاده شد. منبعی میگوید این سال بر لوحی سنگی از سدهٔ شانزدهم نوشته شده است، اما خود چنین تاریخ زودهنگامی را بعید میداند.
نشریهٔ سیکستون (۲۰۱۸) تصویر دیگری میدهد: بنا در دوران پنج دودمان (۹۰۷–۹۶۰) بهعنوان معبدی بودایی ساخته شد، سپس متروک ماند و تنها در دوران سلسلهٔ مغولی یوان، در سدههای سیزدهم و چهاردهم، به مسجد تبدیل شد. نخستین کاربران آن احتمالاً افراد سپاه «اسپه» بودند، نیرویی مسلمان از فوجیان که در ۱۳۵۷–۱۳۵۹ برای نبرد با شورشی بر ضد حکومت مغول از چوانژو به راه افتاد.
عکس: Davidzdh · CC BY-SA 3.0 · ویکیانبار · Wikimedia Commons
بازسازی در دوران مینگ
کهنترین لوح سنگی برجامانده در مسجد از سال ۱۴۰۷ است و فرمان امپراتور یونگله را در حمایت از مسلمانان بازگو میکند. در سال ۱۵۴۱ آتشسوزی مسجد را نابود کرد. گه ونمینگ، از نوادگان فرستادهٔ پادشاهی کالیکوت در جنوب غربی هند، برای بازسازی آن اعانه گرد آورد، و برخلاف دیگر مساجد چین، پول بیشتر از افسران نیروی دریایی چین رسید. لوح دوم، از سال ۱۵۴۹، این بازسازی را ثبت میکند و نام اهداکنندگان بر لوحهایی در حیاط آمده است.
مسجد بازسازیشده سیمای معماری کلاسیک فوژو را یافت: دیوارهای سفید و سفالهای سیاه. پاداش چنین کاری را سخن پیامبر ﷺ بیان میکند که خلیفه عثمان هنگام بازسازی مسجد پیامبر در مدینه یادآوری کرد:
«هرکس مسجدی برای الله بسازد، الله برای او در بهشت همانند آن خواهد ساخت»
در گذر سدهها
مسجد در دوران سلسلهٔ چینگ نیز برپا ماند، هرچند شمار مسلمانان شهر کاهش مییافت، بهویژه پس از ممنوعیت بازرگانی دریایی؛ به گفتهٔ یک منبع، افسران مسلمانی که امپراتور از استانهای دیگر میفرستاد از آن نگهداری میکردند. به گفتهٔ سیکستون، تا سال ۱۹۱۲ تقریباً هیچ مسلمانی در فوژو نمانده بود و بیشترشان در اکثریت هان حل شده بودند.
در سال ۱۹۵۵ بنا فرو ریخت و در ابعادی کوچکتر از نو ساخته شد، و در دوران انقلاب فرهنگی بسیاری از کندهکاریهای چوبی، لوحها و کتیبههای آن نابود شد؛ برخی بعدها بازسازی شدند. از دههٔ ۱۹۸۰ مسلمانانی که از شمال غربی چین آمدند مسجد را دوباره زنده کردند، و یک منبع میگوید در سال ۱۹۸۹ گنبدی به نمای آن افزوده شد.
- ۶۲۸سال بنیاد به روایت (سلسلهٔ تانگ)
- ۹۰۷–۹۶۰پنج دودمان: ساخت بنا بهعنوان معبد بودایی (سیکستون)
- سدهٔ ۱۳–۱۴سلسلهٔ یوان: تبدیل بنا به مسجد
- ۱۳۵۷–۱۳۵۹حرکت سپاه اسپه از چوانژو
- ۱۴۰۷لوح فرمان امپراتور یونگله
- ۱۵۴۱آتشسوزی مسجد را نابود میکند
- ۱۵۴۹لوحی بازسازی را ثبت میکند
- ۱۹۵۵فروریختن بنا و ساخت دوباره در ابعادی کوچکتر
- ۱۹۸۹گنبدی بر نما (به گفتهٔ یک منبع)
مسجد امروز
مساحت ساختهشدهٔ مجموعه حدود ۱٬۸۰۰ متر مربع و شبستان حدود ۴۰۰ متر مربع است. چیدمان آن از خانهٔ حیاطدار سنتی چینی پیروی میکند: رواقی شبستان را در بر گرفته و در میانه تالاری بسته قرار دارد. در رواق بیرونی دو لوح سنگی سالهای ۱۴۰۷ و ۱۵۴۹ و نوشتههایی به چینی و عربی دیده میشود.
دیوارهای سفید و سفالهای سیاه به آن ظرافت سادهٔ بناهای تاریخی جنوب چین را میدهد، که برج بزرگی به سبک عربی، افزوده در سالهای بعد، با آن هماهنگ نیست. مسجد فعال است و نمازگزاران امروز آن بیشتر مسلمانان هوی، اویغور، ازبک و دیگراناند.
نوشتهٔ تحریریهٔ Prayer Time بر پایهٔ منابع یادشده.
