مسجد بزرگ چاملیجا (Büyük Çamlıca Camii) بر تپهٔ چاملیجا در اسکودار، در بخش آسیایی استانبول، قرار دارد و از بخش بزرگی از شهر دیده میشود. دو معمار زن، بهار مزراق و خیریه گل توتو، آن را طراحی کردند و از ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۹ ساخته شد. منابع آن را با شش مناره و گنبدی به بلندی ۷۲ متر بزرگترین مسجد ترکیه میدانند و موزه، کتابخانه، نگارخانه و تالار همایش نیز در آن هست.
بر تپهای بالای بسفر
تپهٔ چاملیجا در بخش آسیایی استانبول، در منطقهٔ اسکودار، سر برآورده است. بلندترین قلهٔ آن، چاملیجای بزرگ، ۲۸۸ متر ارتفاع دارد و چشماندازی گسترده به بخش جنوبی بسفر و دهانهٔ شاخ زرین میگشاید. بر تپه پارکی عمومی با درختان بزرگ، باغهای گل، فوارهها و چایخانههایی به سبک عثمانی هست.
مسجد بر خود تپه ایستاده و از بخش بزرگی از مرکز شهر دیده میشود؛ از این رو یکی از نشانههای افق استانبول شده است. برنامهریزی این مجموعه از سال ۲۰۰۰ آغاز شده بود.
معماران و ساخت
مسجد را دو معمار زن، بهار مزراق و خیریه گل توتو، طراحی کردند؛ طرح آنان در یک مسابقه جایزهٔ دوم را برد. آنان معماری کلاسیک عثمانی و آثار معمار سنان را الگو گرفتند و به گفتهٔ ویکیپدیا قرار بود مسجد با سلیمانیهٔ سنان همچشمی کند. نمای بیرونی آن را جعبهای عظیم پیوسته به حیاطی ستوندار توصیف کردهاند.
پی آن در اوت ۲۰۱۳ نهاده شد – دانشنامهٔ Küre روز ۶ یا ۷ اوت را میآورد – و ساخت آن نزدیک به شش سال طول کشید. به گفتهٔ ویکیپدیا هزینهٔ آن ۱۱۰ میلیون دلار آمریکا، در آن زمان حدود ۵۵۰ میلیون لیر ترکیه، بود.
عکس: Dosseman, Mondo79 from Freiburg, Germany · CC BY-SA 4.0, CC BY 2.0 · ویکیانبار · Wikimedia Commons
گنبد، منارهها و اذان
گنبد اصلی ۷۲ متر بلندی دارد که به گفتهٔ منابع نماد ۷۲ ملت استانبول است، و قطر ۳۴ متری آن یادآور عدد ۳۴، کد پلاک خودروهای این شهر، است. بر فراز گنبد علمی (هلالی) به بلندی ۷٫۷۷ متر، پهنای ۳٫۱۲ متر و وزن ۴٫۵ تن قرار دارد که از سه قطعه ساخته شده؛ آن را بزرگترین علم جهان میخوانند و با فناوری نانو رنگ شده است. در اصلی ۶٫۵ متر بلندی و ۶ تن وزن دارد.
شش مناره به گفتهٔ منابع نماد شش رکن ایماناند. چهار مناره، هر یک با سه ایوانچه، ۱۰۷٫۱ متر بلندی دارند – عددی که یادآور نبرد ملازگرد در سال ۱۰۷۱ است – و دو منارهٔ دیگر، با دو ایوانچه، ۹۰ متر. این تنها سومین مسجد ششمنارهٔ ترکیه است، پس از مسجد سلطان احمد در استانبول و مسجد سابانجی در آدانا.
فضای درونی ساده است و با نور، رنگ، شیشه، تزیین و خوشنویسی شکل گرفته است. از منارهها روزی پنج بار اذان گفته میشود، و پیامبر ﷺ شیوهٔ پاسخ دادن به آن را آموخت:
«هرگاه صدای مؤذن را شنیدید مانند آنچه میگوید بگویید، سپس بر من درود بفرستید»
از اندیشه تا گشایش
اندیشهٔ مسجدی بزرگ بر تپهٔ چاملیجا از ۲۰۰۰ پرورانده شد و پی آن در اوت ۲۰۱۳ نهاده شد. مسجد در ۷ مارس ۲۰۱۹ برای نماز گشوده شد و گشایش رسمی، با حضور بلندپایهترین مقامهای کشور، در ۳ مه ۲۰۱۹ برگزار شد.
تپه در سالهای بعد نیز دگرگون شد: دکلهای فراوان رادیو و تلویزیون که آن را پوشانده بودند جای خود را به یک سازه دادند، برج ۳۶۹ متری چاملیجا که در ۲۹ مه ۲۰۲۱ گشوده شد. در آوریل ۲۰۲۲ موزهٔ تمدنهای اسلامی در مجموعهٔ مسجد گشایش یافت و در همان سال کار بر شاخهای از خط مترو M5 از اسکودار تا ایستگاهی کنار مسجد در جریان بود.
- ۲۰۰۰آغاز برنامهریزی
- اوت ۲۰۱۳نهادن پی
- ۷ مارس ۲۰۱۹گشایش مسجد برای نماز
- ۳ مه ۲۰۱۹گشایش رسمی
- ۲۹ مه ۲۰۲۱گشایش برج ۳۶۹ متری چاملیجا بر تپه
- آوریل ۲۰۲۲گشایش موزهٔ تمدنهای اسلامی
- ۲۰۲۲کار بر شاخهٔ خط مترو M5 تا مسجد
مسجد امروز
گنجایش آن در منابع گوناگون است: ویکیپدیا تا ۶۳٬۰۰۰ نمازگزار، دانشنامهٔ Küre ۶۵٬۰۰۰ و در روزهای گردهماییهای بزرگ بیش از ۷۰٬۰۰۰ میآورد. روزنامهٔ Daily Sabah پیش از گشایش حدود ۶۰٬۰۰۰ گفته بود: ۲۵٬۰۰۰ در درون، ۱۲٬۵۰۰ در حیاط درونی و ۲۲٬۵۰۰ در حیاط بیرونی. برای زنان وضوخانهای جدا، آسانسوری جدا به نمازخانه و مهدکودک فراهم است و بخش زنان در تالار مرکزی تا ۶۰۰ نمازگزار را جای میدهد.
این مجموعه مرکزی فرهنگی نیز هست. به گفتهٔ دانشنامهٔ Küre، موزهٔ تمدنهای اسلامی ۱۰٬۰۰۰ متر مربع فضای نمایش و بیش از ۶۰۰ اثر دارد (Daily Sabah ۱۱٬۰۰۰ متر مربع گفته بود). افزون بر آن کتابخانهای ۳٬۰۰۰ متر مربعی، نگارخانهای ۳٬۵۰۰ متر مربعی، تالار همایشی با ۱٬۰۷۱ صندلی، هشت کارگاه هنری و پارکینگ زیرزمینی برای ۳٬۵۰۰ خودرو هست.
نوشتهٔ تحریریهٔ Prayer Time بر پایهٔ منابع یادشده.







