مسجد جامع الصالح در جنوب صنعا، پایتخت یمن، کنار میدان السبعین قرار دارد. این مسجد که در نوامبر ۲۰۰۸ گشوده شد، به سبک سنتی یمنی با شش مناره و نُه گنبد ساخته شده و به گزارشهای آن زمان بیش از ۴۰٬۰۰۰ نمازگزار را در خود جای میدهد. از سال ۲۰۱۷ نام رسمی آن «جامع الشعب» (مسجد مردم) است.
مسجدی بزرگ برای صنعا
مسجد در لبهٔ جنوبی صنعا، نزدیک میدان السبعین، بزرگترین میدان رژه در این کشور، قرار دارد. سفارشدهندهٔ آن ریاست جمهوری بود و به نام رئیسجمهور وقت یمن، علی عبدالله صالح، نامگذاری شد. به گزارش Gulf News و BBC هزینهٔ آن حدود ۶۰ میلیون دلار بود و تارنمای عربی دیوان العرب آن را بزرگترین بنای دینی و آموزشی یمن خواند.
ویکیپدیای انگلیسی معمار آن را محمد عبدالمعز حسین میداند، در حالی که The National در ۲۰۰۸ از معمار محمد عبدالله حمید نقل قول کرد؛ شرکت مهندسی دار الهندسه طرح را بازبینی کرد و بر ساخت نظارت داشت. به گفتهٔ The National کار ساخت سه سال طول کشید.
ایمان یمنی است
سازندگان خواستند به مسجد رنگوبوی معماری یمن را بدهند. به گفتهٔ Gulf News سبک سنتی یمنی بیش از همه در منارهها و نماهای سنگی دیده میشود، و تارنمای گردشگری یمن از الگوگیری از معماری کهن حِمیَری، معبد بلقیس و سد مأرب سخن میگوید. Archnet آن را آمیزهای از معماری سنتی اسلامی و یمنی توصیف میکند.
مردم یمن در سنت جایگاهی ویژه دارند. پیامبر ﷺ دربارهٔ آنان فرمود:
«ایمان از یمن است و دانش از یمن است و من نَفَس پروردگار رحمان را از جانب یمن احساس کردم…»
سخنانی همانند این را بخاری و مسلم نیز روایت کردهاند.
عکس: Rod Waddington from Kergunyah, Australia, BY Mohamed Alsananni, Rod Waddington, Om Eshak · CC BY-SA 2.0, CC BY-SA 4.0, CC BY 4.0, CC BY 3.0 · ویکیانبار · Wikimedia Commons
منارهها، گنبدها و سنگ
مسجد شش مناره دارد. به گفتهٔ Archnet، دار الهندسه و دیوان العرب، چهار منارهٔ کنار مسجد هر یک ۱۰۰ متر و دو منارهٔ کنار دانشکده هر یک ۸۰ متر بلندی دارند؛ Gulf News برای هر شش مناره ۱۱۰ متر آورده و متن ویکیپدیای انگلیسی برای چهار مناره حتی ۱۶۰ متر. به گفتهٔ The National پیهای آنها برای ایستادگی در برابر زلزله حدود ۳۵ متر در عمق فرو رفته و رویهٔ بیرونیشان از آجر سرخ است.
بر فراز شبستان پنج گنبد برافراشته است: گنبد میانی با قطر ۲۷٫۴ متر، ۳۹٫۶ متر بالاتر از بام میرسد، و چهار گنبد دیگر قطری ۱۵٫۶ متری و بلندی ۲۰٫۳۵ متری دارند. چهار گنبد کوچک گوشه با قطر ۸٫۹ متر آنها را کامل میکنند – روی هم نُه گنبد، همانگونه که دار الهندسه نیز میشمارد.
سازه از بتن مسلح است و با بازالت سیاه و سنگ آهک سیاه، سفید و سرخ پوشیده شده؛ سنگ آهک سفید نماهای بیرونی و گرانیت سرخِ خالخال سفید ستونهای درونی را میپوشاند. شبستان ۱۳٬۵۹۶ متر مربعی در دو طبقه ۲۴ متر بلندی دارد؛ پانزده در چوبی با بلندی بیش از ۲۲ متر به آن راه میدهند، و Archnet از سقف کندهکاریشدهٔ چوب بلوط با رنگ سرخ و بیش از ۴۰ پنجرهٔ شیشهٔ رنگی – قمریههای یمنی – یاد میکند. آیات قرآن بخش بزرگی از دیوارها را پوشانده است.
تاریخ مسجد
به گفتهٔ تارنمای گردشگری یمن، مسجد در ماه رمضان، سپتامبر ۲۰۰۸، بهطور نیمه برای نماز گشوده شد. گشایش رسمی آن روز جمعه ۲۱ نوامبر ۲۰۰۸ بود و نخستین خطبهٔ نماز جمعه نیز در آن روز در آن خوانده شد. سال بعد تصویر آن بر اسکناس ۲۵۰ ریالی چاپ ۲۰۰۹ آمد.
در پایان ۲۰۱۷ مقامات صنعا اعلام کردند که نام مسجد به «جامع الشعب» (مسجد مردم) تغییر میکند، و به گفتهٔ ویکیپدیا این نام از آن زمان به کار میرود.
- تا ۲۰۰۸ساختی که به گفتهٔ The National سه سال طول کشید
- سپتامبر ۲۰۰۸گشایش نیمهٔ مسجد برای نماز در رمضان
- ۲۱ نوامبر ۲۰۰۸گشایش رسمی و نخستین خطبهٔ جمعه
- ۲۰۰۹مسجد بر اسکناس ۲۵۰ ریالی
- پایان ۲۰۱۷تغییر نام به «جامع الشعب» (مسجد مردم)
- امروزنام تازه به کار میرود؛ مسجد به روی بازدیدکنندگان نیز باز است
مسجد امروز
آمار گنجایش متفاوت است: ویکیپدیای انگلیسی و The National از ۴۴٬۰۰۰ نمازگزار، BBC از ۴۰٬۰۰۰، دیوان العرب از بیش از ۴۵٬۰۰۰ و Gulf News از حدود ۵۰٬۰۰۰ سخن میگویند؛ Archnet برای شبستان اصلی ۲۰٬۰۰۰ را میآورد. زنان شبستان جداگانهای دارند که به گفتهٔ ویکیپدیا گنجایش ۲٬۰۰۰ نفر را دارد.
مسجد با بناهای جانبی حدود ۲۷٬۳۰۰ متر مربع را در بر میگیرد؛ با راهها، باغها و پارکینگها کل محوطه به گفتهٔ Gulf News و دیوان العرب حدود ۲۲۴٬۸۰۰ متر مربع است، در حالی که دار الهندسه زمینی به مساحت ۱۶۶٬۱۶۲ متر مربع با دو حیاط نماز بیرونی به مساحت کل ۱۷٬۴۲۴ متر مربع ذکر میکند. کنار مسجد دانشکدهٔ سهطبقهٔ قرآن و علوم اسلامی برای حدود ۶۰۰ دانشجو قرار دارد، با کتابخانههایی برای مردان و زنان و اتاقی برای نسخههای خطی.
به گفتهٔ ویکیپدیا، مسجد به روی غیرمسلمانان نیز باز است و گردشگران از آن دیدن میکنند.
نوشتهٔ تحریریهٔ Prayer Time بر پایهٔ منابع یادشده.





