مسجد المرکز الاسلامی در شهر ماکاسار در جزیرهٔ سولاوسی اندونزی، قلب یک مرکز بزرگ اسلامی است – نام عربیاش نیز به معنای «مرکز اسلامی» است. ایدهٔ آن از ژنرال محمد یوسف بود و طراحیاش از معمار احمد نعمان؛ از ۱۹۹۴ تا ۱۹۹۶ بر زمین پردیس پیشین دانشگاه حسنالدین ساخته شد. با منارهٔ ۸۴ متری و، بنا بر منابع، گنجایش تا ۵۰٬۰۰۰ نمازگزار، از بزرگترین مسجدهای شرق اندونزی است.
ایدهٔ ژنرال یوسف
ایدهٔ این مسجد از ژنرال محمد یوسف (اندی محمد یوسف امیر) بود که از ۱۹۷۸ تا ۱۹۸۳ وزیر دفاع و امنیت اندونزی بود. بنا بر پژوهش حسنی فهیمه الیاس (مرکز پژوهش و توسعهٔ دینی ماکاسار، ۲۰۱۳)، ایدهٔ یک مرکز بزرگ اسلامی در ۱۹۸۹ به ذهنش رسید، هنگامی که در مقام امیرالحاج، حاجیان اندونزیایی را رهبری میکرد. ماکاسار برگزیده شد، زیرا نقطهٔ مرکزی شرق اندونزی است و مردمش به دینداری شناخته میشوند.
یوسف در ۳ مارس ۱۹۹۴ در نشستی در جاکارتا طرح را به وزیران و بازرگانان عرضه کرد و همان روز بنیاد «یایاسان اسلامیک سنتر» که هنوز مسجد را اداره میکند، بنیان نهاده شد. برای ساخت، پردیس پیشین دانشگاه حسنالدین در محلهٔ بارایا، در مرکز شهر، برگزیده شد: بنا بر پژوهش یادشده و Good News From Indonesia حدود ۱۰ هکتار (ویکیپدیای انگلیسی ۱۰٬۰۰۰ متر مربع آورده است). دانشگاه در برابر آن ۱۰۰ هکتار زمین کارآموزی گرفت که دولت استان فراهم کرد.
معمار و ساختار
مسجد را احمد نعمان، معمار مؤسسهٔ فناوری باندونگ، طراحی کرد؛ طراح مسجد سلمان در همین مؤسسه و بسیاری مسجدهای دیگر در اندونزی، و نیز مسجدی در سارایوو. این مؤسسه در فهرست آثار او از آن با نام مسجد المرکز الاسلامی اوجونگ پاندانگ یاد میکند – نام آن روز ماکاسار.
بنا بر منابع، شکل مسجد از مسجدالحرام در مکه و مسجدالنبی در مدینه، و نیز از سنت بومی الهام گرفته است: مسجد گنبد ندارد و بام چهارگوش غنچهمانندش یادآور مسجد کاتانگکا در گووا، از کهنترین مسجدهای سولاوسی جنوبی، و خانههای سنتی مردمان بوگیس و ماکاسار است. بام با مس (تگولای ایتالیایی) پوشیده شده و دیوارها و کف طبقههای بالا با گرانیت روکش شدهاند.
دیوار محراب از گرانیت سیاه است با خوشنویسیهایی به رنگ برنج؛ بالای محراب آیهٔ ۱۴۴ سورهٔ بقره نوشته شده که در آن به مؤمنان فرمان داده میشود رو به مسجدالحرام کنند. مناره ۸۴ متر بلندی و مقطعی ۳ × ۳ متری دارد – بنا بر پژوهش ۲۰۱۳، تنها یک متر کوتاهتر از منارهٔ مسجدالنبی.
عکس: Si Gam, Daniel Berthold, Rahmatdenas, fitri agung from Pekanbaru, Riau, Indonesia, Indonesia · CC BY-SA 4.0, CC BY-SA 3.0, CC BY 2.0, CC0 · ویکیانبار · Wikimedia Commons
مرکزی اسلامی: دانش، کتابخانه، دعوت
ساختمان اصلی سه طبقه و روی هم ۶٬۹۳۲ متر مربع است. بنا بر پژوهش ۲۰۱۳، طبقهٔ پایین با ۲٬۹۱۶ متر مربع، دفترها، تالار، کتابخانه، کلاسها، یک تعاونی، دفتر شورای علمای اندونزی (MUI) در سولاوسی جنوبی و یک مؤسسهٔ اسلامی خُردمالی (BMT) را در خود دارد؛ طبقهٔ میانی با همان مساحت شبستان اصلی است و طبقهٔ بالا با ۱٬۱۰۰ متر مربع، نمازخانهٔ بانوان.
این مرکز مکتبهای قرآنی کودکان، یک کودکستان و گروه بازی برای کودکان سه تا پنج ساله، برنامهای ۴۰ ساعته برای فهم ترجمهٔ قرآن و کلاسهای زبان انگلیسی، عربی، ژاپنی و آلمانی را اداره میکند. بنا بر همان پژوهش، کتابخانه دهها هزار جلد کتاب داشت؛ جز روزهای تعطیل هر روز باز است و نشستهای گفتوگو، نقد ماهانهٔ کتاب و نمایشگاه کتاب برگزار میکند. دعوت از راه رادیوی خود مسجد، «الاخوان» – که بنا بر پژوهش، در آن زمان تنها رادیوی مسجدی ماکاسار بود – و مجلهٔ «موعظه» نیز انجام میشود.
بدینسان دانش در بنیاد این مسجد است. پیامبر ﷺ دربارهٔ جویندهٔ دانش فرمود:
«و هر کس راهی را بپیماید که در آن دانشی بجوید، خداوند به وسیلهٔ آن، راهی به سوی بهشت را برایش آسان میگرداند»
تاریخ ساخت
نخستین شمع پی در مه ۱۹۹۴ کوبیده شد – پژوهش ۲۰۱۳ روز ۶ مه و Good News From Indonesia روز ۸ مه را میآورد – با حضور دو وزیر دولت آن زمان. در آغاز ژوئیهٔ ۱۹۹۴ شرکت PT Adhi Karya ساخت را بر عهده گرفت؛ کار ۱۷ ماه به درازا کشید و حدود ۱۴ میلیارد روپیه هزینه داشت. یوسف کالا در مقام رئیس اجرایی بنیاد، طرح را رهبری کرد. پی بنا بر ۴۵۰ شمع با ژرفای ۲۱ متر استوار است.
بنا بر ویکیپدیای انگلیسی، مسجد در ۱۲ ژانویهٔ ۱۹۹۶ به پایان رسید. ژنرال یوسف در ۸ سپتامبر ۲۰۰۴ درگذشت. او در زندگی خواسته بود تا «زمانش فرا نرسیده» نامش بر مسجد نهاده نشود؛ در پایان دسامبر ۲۰۰۵ بنیاد در نشستی در جاکارتا تصمیم گرفت نام آن «المرکز الاسلامی ژنرال محمد یوسف» باشد. منابع برای این نامگذاری تاریخهای دیگری نیز آوردهاند.
- ۱۹۸۹ژنرال یوسف در سفر حج به ایدهٔ مرکزی اسلامی میرسد
- ۳ مارس ۱۹۹۴بنیاد یایاسان اسلامیک سنتر در جاکارتا بنیان نهاده میشود
- ۶ یا ۸ مه ۱۹۹۴نخستین شمع پی کوبیده میشود
- ژوئیهٔ ۱۹۹۴آغاز ساخت (PT Adhi Karya)
- ۱۲ ژانویهٔ ۱۹۹۶پایان ساخت مسجد
- ۸ سپتامبر ۲۰۰۴درگذشت ژنرال محمد یوسف
- پایان ۲۰۰۵مسجد نام المرکز الاسلامی ژنرال محمد یوسف را میگیرد
مسجد امروز
بنا بر پژوهش ۲۰۱۳، مسجد گنجایش ۱۰٬۰۰۰ نمازگزار را دارد و با حیاط، در نماز عید تا ۵۰٬۰۰۰ نفر؛ ویکیپدیای انگلیسی حداکثر ۱۰٬۰۰۰ و detikSulsel حدود ۵۰٬۰۰۰ را آوردهاند. در شبستان اصلی چهار چلچراغ از بلور چک به وزن چهار تن آویخته است و ۱۶ بلندگو بر مناره اذان را تا شعاع پنج کیلومتری میرسانند.
افزون بر نمازهای پنجگانه و جمعه، مسجد پس از نمازهای صبح، ظهر و مغرب درسهای روزانه، برنامههای رمضان و آموزش حج دارد، و نیز خدمات اجتماعی: زکات، پخش گوشت قربانی، یاری در کار جنازه، ختنهٔ گروهی و یک درمانگاه. این مسجد که در خیابان مسجد رایا شمارهٔ ۵۷، در مرکز ماکاسار جای دارد، از مهمترین کانونهای زندگی دینی شهر و همهٔ شرق اندونزی است.
نوشتهٔ تحریریهٔ Prayer Time بر پایهٔ منابع یادشده.





