مسجد جامع الجند
عکس: Julien Harneis from Sana'a, Yemen · CC BY-SA 2.0 · ویکی‌انبار · ↗

مسجد · تعز, یمن

مسجد جامع الجند

ساخت 627

مسجد جامع الجند که مسجد معاذ نیز خوانده می‌شود، در الجند، حدود بیست کیلومتری شمال شرقی تعز قرار دارد. آن را صحابی معاذ بن جبل ساخت؛ کسی که پیامبر ﷺ او را برای آموزش دین به مردم یمن فرستاد، و کهن‌ترین مسجد برجای‌ماندهٔ این کشور شمرده می‌شود. ساختمان کنونی در طول سده‌ها، به دست فرمانروایانی که آن را ویران کردند و دوباره ساختند، شکل گرفت.

معاذ بن جبل در یمن

معاذ بن جبل از داناترین صحابه در احکام دین بود. پیامبر ﷺ او را به یمن فرستاد تا اسلام و احکامش را به مردم بیاموزد. منابع در سال آن اختلاف دارند: ویکی‌پدیا سال ششم هجری و منابع دیگر سال دهم را می‌آورند. بنا بر حدیثی صحیح که بخاری و مسلم روایت کرده‌اند، پیامبر ﷺ هنگام فرستادنش به او فرمود که نزد اهل کتاب می‌رود و باید نخست آنان را به گواهی دادن به اینکه معبودی به حق جز الله نیست فرا بخواند.

معاذ در الجند، که از مراکز یمن در آن روزگار بود، مسجدی ساخت – به روایت، در جایی که خود پیامبر ﷺ تعیین کرده بود.

الجند، مکان و مسجد

الجند پیش از اسلام نیز بازاری بر راه کاروان‌رو کوهستان‌های یمن بود و در دوران اسلامی مقصد زائرانی از سراسر کشور شد. به روایت، معاذ نخستین جمعهٔ ماه رجب در این مسجد نماز گزارد و مردم هنوز در آن روز در آن گرد می‌آیند.

مسجد مستطیل‌شکل است، با دیواری دارای ۱۴۴ کنگره احاطه شده و به الگوی مسجدالنبی در مدینه گرد حیاطی باز چیده شده است.

  • مسجد جامع الجند – Jennad Mosque

عکس: Julien Harneis from Sana'a, Yemen · CC BY-SA 2.0 · ویکی‌انبار · Wikimedia Commons

بنا

دیوارها از سنگ لاشهٔ سفیدکاری‌شده است و رواق‌هایی بر ستون‌های ستبر، حیاط ۳۵٫۵ × ۲۵٫۵ متری را در بر گرفته‌اند. ژرف‌ترین آن‌ها شبستان سوی قبله است، با چهار دهانه و دو محراب، سرشار از کنده‌کاری و نقش. در سال ۱۲۰۶ سلطان ناصر ایوب سقف‌های آن را با گچ، طلا و لاجورد آراست.

منارهٔ گوشهٔ جنوب غربی از دوران عثمانی، سدهٔ هفدهم، است. کنار آن لوحی سنگی با نام سلطان عامر بن عبدالوهاب هست و لوح‌های دیگر مرمت‌های بعدی را ثبت کرده‌اند. وضوخانه‌ها، گرمابه‌ها و گورستانی به مسجد پیوسته‌اند – با آن‌ها مجموعه حدود ۵٬۴۸۵ متر مربع را در بر می‌گیرد.

در گذر سده‌ها

مسجد در دوران اموی و عباسی بارها مرمت شد. میان سال‌های ۹۱۹ و ۱۰۱۱ (۳۱۷–۴۰۷ ق) به‌طور کامل بازسازی شد و منابع این بازسازی را به حسین بن سلامه نسبت می‌دهند. در ۱۱۶۲–۶۳ (۵۵۸ ق) در کشمکش‌های آن روزگار ویران شد و در ۱۱۷۹–۸۰ (۵۷۵ ق)، در دوران ایوبیان، دوباره برپا شد.

فرمانروایان ایوبی افزودن بر آن را ادامه دادند: سکویی برجای‌مانده از روزگار طغتکین بن ایوب در پایان سدهٔ دوازدهم است و در ۱۲۰۶ سقف‌های آراسته‌اش ساخته شد. در سدهٔ هفدهم عثمانیان منارهٔ کنونی را ساختند.

  1. ۶ یا ۱۰ قمعاذ بن جبل مسجد را در الجند می‌سازد
  2. ۹۱۹–۱۰۱۱بازسازی کامل (۳۱۷–۴۰۷ ق)
  3. ۱۱۶۲–۶۳ویرانی مسجد (۵۵۸ ق)
  4. ۱۱۷۹–۸۰برپایی دوباره (۵۷۵ ق)
  5. پایان سدهٔ ۱۲سکویی از روزگار طغتکین بن ایوب
  6. ۱۲۰۶ناصر ایوب سقف‌ها را با طلا و لاجورد می‌آراید
  7. سدهٔ ۱۷منارهٔ عثمانی
  8. ۲۰۲۵طرح حفاظت فوری به سبب ترک و رطوبت

مسجد امروز

مسجد هنوز دایر و به روی بازدیدکنندگان باز است. با این حال وضعیتش نگران‌کننده است: طرح حفاظتی که بنیاد Monumenta Orientalia منتشر کرده (۲۰۲۵)، ترک‌های افقی و عمودی در نماها که خطر فروریختن دارند، رطوبت در پی‌ها، سنگ‌های آسیب‌دیده از نمک و موریانه در بخش‌های چوبی مناره را ثبت کرده است.

این طرح استحکام فوری دیوارها و جایگزینی ملات سیمان با آهک سنتی را پیشنهاد می‌کند. کاوش‌های بی‌برنامه در سوی شرقی، آبراهه‌ها، حوض‌ها و بقایای بناهای کهن‌تر را آشکار کرده است – نشانه‌های تاریخ دراز این مکان.

نوشتهٔ تحریریهٔ Prayer Time بر پایهٔ منابع یادشده.

به تکمیل صفحهٔ این مسجد کمک کنید

عکسی از آن دارید، یا وقت نماز جمعه، نشانی یا چیزی از تاریخش را می‌دانید؟

قبله از مسجد

332.5° شمال شمال‌غربی

فاصله تا کعبه: 977 km

نقشهٔ قبله از این مسجد ←روی نقشهٔ مساجد ←

اطلاعات

  • تعز, یمن
  • 13.66868, 44.16646
  • ساخت 627

اوقات شرعی تعز امروز

  • صبح04:50
  • طلوع آفتاب06:04
  • ظهر11:49
  • عصر15:07
  • مغرب17:33
  • عشا18:43

اوقات شرعی ←

پرسش‌های متداول

مسجد جامع الجند کجاست؟

مسجد جامع الجند در تعز, یمن قرار دارد. مختصات دقیق آن 13.66868, 44.16646 است.

جهت قبله در مسجد جامع الجند کدام است؟

از این مسجد قبله در 332.5° از شمال جغرافیایی است (جهت: شمال شمال‌غربی) و کعبه 977 کیلومتر فاصله دارد.

مسجد جامع الجند کی ساخته شد؟

طبق اطلاعات موجود، مسجد در سال 627 ساخته شده است.

اوقات شرعی امروز تعز چیست؟

امروز، سه‌شنبه 26 آبان 1405، در تعز: صبح 04:50, طلوع آفتاب 06:04, ظهر 11:49, عصر 15:07, مغرب 17:33, عشا 18:43.

منابع این متن