حفظ قرآن
چگونه قرآن را حفظ کنیم
قرآن برای یادگیری آسان شده است، و حافظ کسی نیست که حافظهای استثنایی دارد، بلکه کسی است که پیوسته ادامه میدهد. این یک روش آزموده است: هر روز کمی تازه، مرور منظم و صبر.
فضیلت حفظ
قرآن در چند جا میگوید که برای یادآوری و تدبر آسان شده است (قمر: ۱۷، ۲۲، ۳۲ و ۴۰) و خداوند متعال نگهبان آن است (حجر: ۹). یکی از راههای نگهداری آن، حافظان آناند، نسل پس از نسل.
«بهترین شما کسی است که قرآن را بیاموزد و آن را آموزش دهد.»بخاری ۵۰۲۷
«کسی که در قرآن ماهر است با فرشتگان نویسندهٔ گرامی و نیکوکار است، و کسی که قرآن را با لکنت میخواند و بر او دشوار است، دو پاداش دارد.»بخاری ۴۹۳۷؛ مسلم ۷۹۸
«به همراه قرآن گفته میشود: بخوان و بالا برو، و شمرده بخوان چنانکه در دنیا میخواندی، که جایگاه تو نزد آخرین آیهای است که میخوانی.»ابوداود ۱۴۶۴ (حسن)
حدیث دوم مژدهای ویژه برای نوآموزان است: کسی که با سختی میخواند دو پاداش دارد.
پیش از آغاز
نیت خالص
برای رضای خداوند متعال حفظ کنید، نه برای عنوان یا ستایش. هرگاه اراده سست شد، نیت را تازه کنید.
کم، اما هر روز
پیامبر ﷺ فرمود محبوبترین کارها نزد خدا پیوستهترین آنهاست، هرچند اندک (بخاری ۶۴۶۴؛ مسلم ۷۸۳). پنج آیه هر روز بهتر از پنجاه آیه هفتهای یک بار است.
یک مصحف
همیشه از یک چاپ مصحف حفظ کنید: حافظه شکل صفحه و جای آیه در آن را هم به خاطر میسپارد.
تلفظ درست
پیش از حفظ آیه، خواندن درست آن را بیاموزید. بهتر است نزد استاد؛ در کنار آن به قاری خوبی گوش دهید، مانند تلاوت آموزشی الحصری.
سه بخش هر روز
بسیاری از حافظان و مکتبهای قرآن از یک ترتیب پیروی میکنند که کار هر روز را به سه بخش تقسیم میکند. «حفظ من» هر روز همین سه کار را میچیند.
تازه (سبق)
درس امروز: چند آیهٔ تازه، مثلاً ۳ تا ۱۰، یا نیم صفحه.
اخیر (سبقی)
آنچه در هفت روز اخیر حفظ کردهاید. تازهحفظشده زودتر از همه فراموش میشود، پس هر روز مرور میشود.
قدیمی (منزل)
همهٔ حفظشدههای پیشین، به نوبت و بخشبهبخش. اینگونه چیزی از دست نمیرود.
درس تازه، گامبهگام
- گوش دهید
آیات تازه را چند بار از قاری خوبی بشنوید و متن را دنبال کنید.
- بفهمید
ترجمه را بخوانید. آیهای که معنایش را میفهمید آسانتر حفظ و زیباتر خوانده میشود.
- آیهبهآیه
هر آیه را نخست با نگاه و سپس از حفظ، سه تا پنج بار تکرار کنید تا بیغلط بخوانید.
- پیوند دهید
وقتی آیهٔ دوم را حفظ کردید، اول و دوم را با هم بخوانید؛ سپس سه آیهٔ نخست، و همینطور.
- بیازمایید
کل درس را بینگاه از حفظ بخوانید. هر جا گیر کردید، چند بار دیگر تکرار کنید.
- در نماز بخوانید
آیات تازه را در نماز بخوانید، بهتر در همان روز. این زیباترین و ماندگارترین مرور است.
چگونه فراموش نکنیم
«این قرآن را مرور کنید، سوگند به کسی که جان محمد در دست اوست، که از شتر از بند خود گریزانتر است.»بخاری ۵۰۳۳؛ مسلم ۷۹۱
- حتی روزهایی که چیز تازهای حفظ نمیکنید، مرور را رها نکنید. مرور مهمتر از درس تازه است.
- سورههای حفظشده را در سفر، هنگام راه رفتن یا کار گوش دهید.
- جاهایی را که در آنها گیر میکنید یادداشت کنید و بیشتر مرور کنید؛ فراموشی همیشه از همانجا آغاز میشود.
- اگر چیزی را فراموش کردید، ناامید نشوید. دوباره حفظ کردن بسیار سریعتر از بار نخست است.
آداب تلاوت
- تا میتوانید با وضو بخوانید؛ بیشتر علما وضو را شرط لمس مصحف میدانند.
- پیش از تلاوت به خداوند متعال پناه ببرید (استعاذه) و در آغاز سوره بسم الله بگویید.
- آرام و شمرده، با صدای خوش بخوانید و در معنا تدبر کنید.
- با خود صبور باشید: برخی آیات زود و برخی دیر حفظ میشوند، و این کاملاً طبیعی است.
این سایت چگونه کمک میکند
برنامهای بر پایهٔ سوره یا جزء و هر روز سه کار: تازه، اخیر و قدیمی، با نقشهٔ پیشرفت بر پایهٔ اجزا.
قاری آیات انتخابی شما را میخواند: هر آیه چند بار، کل بازه چند بار، با مکثی برای تکرار با صدای بلند.
متن را پنهان کنید (همه، جز کلمهٔ اول، یا جز حروف اول)، کلمهبهکلمه آشکار کنید و «بلد بودم» یا «گیر کردم» را بزنید.
با لمس یک کلمه معنا و آوانویسی آن را ببینید و خود کلمه را جداگانه بشنوید.
پرسشهای متداول
حفظ کل قرآن چقدر طول میکشد؟
به مقدار روزانه بستگی دارد. قرآن ۶۲۳۶ آیه و ۶۰۴ صفحه دارد: با روزی پنج آیه حدود سه سال و نیم، و با روزی یک صفحه حدود یک سال و هشت ماه طول میکشد. پیوستگی مهمتر از سرعت است.
از کجا شروع کنم؟
بسیاری از سورههای کوتاه پایان قرآن (جزء سیام) شروع میکنند، چون در نماز خوانده میشوند و زود حس موفقیت میدهند. برخی از سورهٔ بقره شروع میکنند. مهم این است که راهی برگزینید و بر آن بمانید.
آیا بزرگسال هم میتواند قرآن را حفظ کند؟
بله. بزرگسالان کندتر از کودکان حفظ میکنند اما آنچه را حفظ میکنند بهتر میفهمند. بسیاری در سنین پختگی، با درس روزانهٔ کم و مرور منظم، حافظ شدهاند.
اگر حفظشدهها را فراموش کنم چه؟
برای همه پیش میآید و از همین رو مرور بخشی از حفظ است. پیامبر ﷺ هشدار داد که قرآن اگر مرور نشود زود از یاد میرود. به مرور بازگردید؛ دوباره حفظ کردن سریعتر است.
روزی چند آیه؟
به اندازهای که فردا و پسفردا هم بتوانید. برای آغاز روزی سه تا پنج آیه خوب است؛ وقتی مرور آسان شد، میتوان مقدار را افزایش داد.