اگر مردم می‌دانستند چه [فضیلتی] در اذان و صف اول است، سپس [برای به دست آوردن آن] راهی جز قرعه‌کشی نمی‌یافتند، هرآینه بر سر آن قرعه‌کشی می‌کردند

شرح

پیامبر صلی الله علیه و سلم خبر داده‌اند که اگر مردم می‌دانستند چه فضیلت، خیر و برکتی در اذان و صف اول است، سپس از راه‌های مقدم شدن و اولویت یافتن برای آن، راهی جز قرعه‌کشی نمی‌یافتند تا مشخص شود کدام یک بر دیگری سزاوارتر است، هرآینه قرعه‌کشی می‌کردند. و اگر می‌دانستند چه [فضیلتی] در زود رفتن به نماز در اول وقت آن است، به سوی آن از یکدیگر سبقت می‌گرفتند. و اگر اندازهٔ ثواب در به جا آوردن نماز عشاء و نماز فجر را می‌دانستند، آمدن به سوی آن دو را آسان می‌شمردند، حتی اگر چهار دست و پا بر روی زانوها باشد، همان‌طور که کودک در ابتدای [راه رفتنش] حرکت می‌کند.

نکته‌های حدیث

• بیان فضیلت اذان.
• بیان فضیلت صف اول و نزدیکی به امام.
• بیان فضیلت زود رفتن به نماز در اول وقتِ مستحب آن؛ به خاطر فضل بزرگی که در آن است و فوایدی که بر آن مترتب می‌شود، از جمله: رسیدن به صف اول، رسیدن به نماز از ابتدای آن، ادای نافله، خواندن قرآن، و به دست آوردن استغفار فرشتگان، و اینکه تا زمانی که منتظر نماز است، پیوسته در نماز محسوب می‌شود، و غیر آن.
• تشویق به حضور در جماعت این دو نماز، و فضل بسیار در آن، به دلیل مشقتی که برای نفس از برهم زدنِ اول و آخر خوابش دارد، و به همین دلیل این دو نماز، سنگین‌ترین نمازها بر منافقان بود.
• نووی گفته است: در این [حدیث]، اثبات قرعه‌کشی در حقوقی که بر سر آن ازدحام و اختلاف می‌شود، [آمده است].
• صف دوم از سوم برتر است، و سوم از چهارم برتر است، و به همین ترتیب.