مردی نزد پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ آمد و در باره‌ای بعضی امور با او گفتگو کرد و سپس گفت: آنچه الله بخواهد و تو بخواهی؛ پس پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ فرمود: «أَجَعَلْتَنِي…

شرح

مردی نزد پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ آمد و دربارهٔ مسئله‌ای با او گفتگو کرد، سپس گفت: «آنچه الله بخواهد و تو بخواهی»، پس پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ این سخن او را نکوهش نموده و به او خبر داد که عطف مشیت مخلوق بر مشیت الله با «و» شرک اصغر است و جایز نیست که مسلمان چنین بگوید. سپس او را به سخن درست یعنی «تنها آنچه الله بخواهد» راهنمایی کرد؛ و اینگونه الله متعال را در اراده و مشیتش یکتا و یگانه شمرد؛ و مشیت و خواستهٔ دیگری را با هیچ یک از انواع عطف [از جمله واو عطف] به او معطوف نکرد.

نکته‌های حدیث

• نهی از گفتن: آنچه الله و تو بخواهی؛ و مانند این سخن که در آن مشیت بنده با «و» به مشیت الله معطوف شود، زیرا از مصادیق شرک اصغر است.
• وجوب انکار منکر.
• رسول الله ـ صلی الله علیه وسلم ـ از مرزهای توحید محافظت نموده و راه‌های منتهی به شرک را بسته‌ است.
• هنگام انکار منکر بهتر است همانند پیامبر صلی الله علیه وسلم، شخص مقابل را به جایگزین مباحِ سخن یا کار اشتباهش راهنمایی کرد.
• جمع بین سخن پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ در این حدیث که فرمودند: «ماشاءالله وحده» (تنها آنچه الله بخواهد) و سخن‌شان در حدیثی دیگر که فرمودند: «بگو: آنچه الله بخواهد سپس آنچه تو بخواهی» اینگونه است که گفتن «آنچه الله بخواهد سپس آنچه تو بخواهی» جایز است، اما گفتن «تنها آنچه الله بخواهد» بهتر است.
• گفتن: «آنچه الله بخواهد سپس آنچه تو بخواهی» جایز است، اما گفتن «آنچه تنها الله بخواهد» بهتر است.