به کسی که پایین‌تر از شماست بنگرید، و به کسی که بالاتر از شماست ننگرید؛ زیرا این کار سزاوارتر است برای آنکه نعمت خدا بر خودتان را کوچک و حقیر نشمارید

شرح

پیامبر صلی الله علیه و سلم به مسلمان امر کردند که در امور دنیا از قبیل جایگاه، مال، مقام و غیره به کسی بنگرد که حالش از او پایین‌تر و کمتر است، و در امور دنیایش به کسی که از او بالاتر و برتر است ننگرد. زیرا این نگریستن به کسی که پایین‌تر است، شایسته‌تر و سزاوارتر است برای آنکه نعمت خدا بر خودت را حقیر و کم نشماری.

نکته‌های حدیث

• قناعت از والاترین اخلاق مؤمنان است و نشانه‌ای بر رضایت به تقدیر خداوند است.
• ابن جریر گفته است: این حدیث دربردارندهٔ انواع خیر است؛ زیرا انسان هرگاه کسی را ببیند که در دنیا بر او برتری داده شده، نفسش مانند آن را طلب می‌کند و نعمتی را که از سوی خداوند متعال دارد، کوچک می‌شمارد و برای بیشتر به دست آوردن حریص می‌شود تا به آن برسد یا نزدیک شود، و این حالت در بیشتر مردم وجود دارد. اما هرگاه در امور دنیا به کسی بنگرد که از او پایین‌تر است، نعمت خداوند متعال بر خودش برایش آشکار می‌شود، پس شکر آن را به جا می‌آورد و فروتنی می‌کند و با آن [نعمت]، کار خیر انجام می‌دهد.