أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِأَهْلِ الجَنَّةِ؟ كُلُّ ضَعِيفٍ مُتَضَعِّفٍ، لَوْ أَقْسَمَ عَلَى اللَّهِ لَأَبَرَّهُ، أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِأَهْلِ النَّارِ: كُلُّ عُتُلٍّ جَوَّاظٍ…

شرح

پیامبر صلی‌‌الله‌علیه‌وسلم از برخی صفات بهشتیان و دوزخیان خبر می‌دهد.

اغلب اهل بهشت چنین هستند: «هر ضعیف مُتضَعِف»؛ یعنی کسانی هستند که در برابر الله متواضع و فروتن می‌باشند و نفس خود را در برابر او کوچک می‌بینند تا جایی که برخی از مردم او را ضعیف می‌بینند و کوچک می‌شمارند، اما همین کسی که در برابر الله خاکسار است، اگر از روی امید به کرم الله سوگندی یاد کند، الله سوگند او را تحقق می‌بخشد و درخواست او را برآورده نموده و دعایش را اجابت می‌کند.

و بیشتر اهل دوزخ، «عُتُل» هستند؛ و عتل یعنی انسان تندخویی که در دشمنی زیاد‌روی می‌کند یا بدزبانی که به خیر و خوبی گردن نمی‌نهد. و «جواظ» یعنی متکبر پرخور که دارای جسم بزرگ است و متکبرانه راه می‌رود و بداخلاق است؛ و هر «مستکبر» که حق را رد نموده و دیگران را تحقیر می‌کند.

نکته‌های حدیث

• تشویق به موصوف‌شدن به صفات اهل بهشت و پرهیز از صفات اهل دوزخ.
• تواضع می‌تواند برای الله عزوجل و اوامر و نواهی‌ او و گردن نهادن به آنها باشد؛ و می‌تواند در برابر خلق باشد با تکبر نداشتن در برابر آنان.
• ابن حجر می‌گوید: «منظور این است که بیشتر اهل بهشت اینان هستند، همانطور که بیشتر اهل دوزخ از گروه دیگرند؛ و منظور این نیست که همهٔ بهشتیان و دوزخیان چنان هستند».