Kako nastaje vaktija Metode izračuna
Pet dnevnih namaza prati Sunce. Izlazak sunca, podne i zalazak isti su za sve, ali zora i jacija zavise od toga koliko duboko ispod horizonta Sunce mora biti. Islamske institucije odabrale su nešto drugačije uglove, pa dvije aplikacije mogu pokazati zoru s razlikom od nekoliko minuta. Evo šta znači svaka metoda i gdje se koristi.
Pregled metoda
| Metoda | Zora | Jacija | Koristi se u |
|---|---|---|---|
| Islamska zajednica u BiH | tabela (vaktija) | tabela (vaktija) | Bosna i Hercegovina, Sandžak, sjeverna Crna Gora |
| Svjetska muslimanska liga (MWL) | 18° | 17° | većina Evrope, Daleki istok i veći dio Afrike |
| Kemenag (Ministarstvo vjerskih poslova, Indonezija) | 20° | 18° | Indonezija |
| JAKIM (Odjel za islamski razvoj Malezije) | 20° | 18° | Malezija i Brunej |
| Majlis Ugama Islam Singapura (MUIS) | 20° | 18° | Singapur |
| Diyanet İşleri Başkanlığı | 18° | 17° | Turska i mnoge turske zajednice u inozemstvu |
| Univerzitet Umm al-Qura, Meka | 18,5° | 90 min nakon akšama (120 min u ramazanu) | Saudijska Arabija |
| Zaljevska regija | 19,5° | 90 min nakon akšama | UAE, Katar, Kuvajt, Bahrein, Oman |
| Egipatska generalna geodetska uprava | 19,5° | 17,5° | Egipat, Sirija, Liban, Irak i dijelovi Afrike |
| Univerzitet islamskih nauka, Karači | 18° | 18° | Pakistan, Indija, Bangladeš, Afganistan |
| Islamsko društvo Sjeverne Amerike (ISNA) | 15° | 15° | SAD i Kanada |
| Institut za geofiziku, Univerzitet u Teheranu | 17,7° | 14° | Iran (džaferijski mezheb) |
Kako je određeno vrijeme svakog namaza
- Zora
- Nastupa s pravom zorom, kada se prva svjetlost raširi po horizontu — Sunce je tada 15° do 19,5° ispod horizonta, zavisno od metode. Vrijeme sabaha traje do izlaska sunca.
- Izlazak sunca
- Trenutak kada se pojavi gornji rub Sunca. Isti je za sve metode i označava kraj vremena sabaha.
- Podne
- Odmah nakon pravog podneva, kada Sunce prođe svoju najvišu tačku.
- Ikindija
- Kada sjena predmeta dostigne njegovu dužinu uz podnevnu sjenu (standardno), odnosno dvostruku dužinu uz podnevnu sjenu (hanefijski).
- Akšam
- Sa zalaskom sunca, kada Sunce potpuno zađe. U ramazanu je to i vrijeme iftara.
- Jacija
- Kada nestane večernjeg rumenila — na zadanom uglu (14° do 18°) ili u fiksnom razmaku nakon akšama.
Metode detaljno
Islamska zajednica u BiH
Koristi se: Bosna i Hercegovina, Sandžak, sjeverna Crna Gora. Zvanična vaktija po kojoj se ravnaju džamije u Bosni i Hercegovini: stalna tabela za Sarajevo s korekcijom u minutama za svako od 118 mjesta.
Svjetska muslimanska liga (MWL)
Zora na 18°, jacija na 17°. Koristi se: većina Evrope, Daleki istok i veći dio Afrike. Široko korištena opća metoda i zadana kada ne postoji regionalna.
Kemenag (Ministarstvo vjerskih poslova, Indonezija)
Zora na 20°, jacija na 18°. Koristi se: Indonezija. Zvanična indonežanska metoda. Lokalne vaktije obično dodaju oko dvije minute predostrožnosti (ihtijat).
JAKIM (Odjel za islamski razvoj Malezije)
Zora na 20°, jacija na 18°. Koristi se: Malezija i Brunej. Zvanična malezijska metoda. Vaktije pojedinih država mogu dodati kratku predostrožnost.
Majlis Ugama Islam Singapura (MUIS)
Zora na 20°, jacija na 18°. Koristi se: Singapur. Zvanična metoda Singapura.
Diyanet İşleri Başkanlığı
Zora na 18°, jacija na 17°. Koristi se: Turska i mnoge turske zajednice u inozemstvu. Primjenjuje Diyanetove korekcije u minutama (temkin) za izlazak sunca, podne, ikindiju i akšam.
Univerzitet Umm al-Qura, Meka
Zora na 18,5°, jacija 90 min nakon akšama (120 min u ramazanu). Koristi se: Saudijska Arabija. Jacija je fiksni razmak nakon zalaska sunca, a ne ugao.
Zaljevska regija
Zora na 19,5°, jacija 90 min nakon akšama. Koristi se: UAE, Katar, Kuvajt, Bahrein, Oman. Slična Umm al-Quri, s nešto ranijom zorom.
Egipatska generalna geodetska uprava
Zora na 19,5°, jacija na 17,5°. Koristi se: Egipat, Sirija, Liban, Irak i dijelovi Afrike. Jedan od najranijih uglova za zoru u širokoj upotrebi.
Univerzitet islamskih nauka, Karači
Zora na 18°, jacija na 18°. Koristi se: Pakistan, Indija, Bangladeš, Afganistan. Jednaki uglovi za zoru i jaciju. U ovoj regiji uobičajena je hanefijska ikindija.
Islamsko društvo Sjeverne Amerike (ISNA)
Zora na 15°, jacija na 15°. Koristi se: SAD i Kanada. Manji uglovi daju kasniju zoru i raniju jaciju, što pomaže na sjevernim geografskim širinama.
Institut za geofiziku, Univerzitet u Teheranu
Zora na 17,7°, jacija na 14°. Koristi se: Iran (džaferijski mezheb). Akšam se računa na 4,5° ispod horizonta, nekoliko minuta nakon zalaska sunca.
Najčešća pitanja
Koju metodu izračuna trebam koristiti?
Koristite metodu koju slijedi vaša džamija ili islamska zajednica. Ako niste sigurni, odaberite „Automatski“ — PrayerTime Live tada koristi uobičajenu metodu za državu u kojoj se nalazite.
Da li PrayerTime Live koristi zvaničnu vaktiju u Bosni i Hercegovini?
Da. U Bosni i Hercegovini, te u mjestima Sandžaka i sjeverne Crne Gore koja obuhvata, zadana je vaktija Islamske zajednice — ista vremena po kojima se ravna vaša džamija. Drugu metodu i dalje možete izabrati kad god želite.
Zašto se moja vremena razlikuju od vaktije u džamiji?
Džamije mogu koristiti drugačiju metodu, zaokruživati vremena ili dodavati nekoliko minuta predostrožnosti (ihtijat) na zoru, akšam ili jaciju. Razlike od 1 do 5 minuta su normalne; veće razlike obično znače drugu metodu ili drugi mezheb za ikindiju.
Koja je razlika između standardne i hanefijske ikindije?
Po standardnom mišljenju (šafijski, malikijski i hanbelijski mezheb) ikindija nastupa kada sjena predmeta dostigne njegovu dužinu, uz podnevnu sjenu. Po hanefijskom mezhebu nastupa kada je sjena dvostruko duža od predmeta (uz podnevnu sjenu) — obično 30 do 70 minuta kasnije.
Zašto se zora toliko razlikuje između metoda?
Zora se određuje uglom Sunca ispod horizonta u svitanje. Između 15° i 19,5° Sunce prelazi put od 20 do 40 minuta, ljeti i na sjevernijim geografskim širinama i više, pa odabrani ugao najviše utiče na zoru i jaciju.
Šta se dešava ljeti u sjevernim zemljama?
Daleko od ekvatora nebo se ljeti možda nikad ne smrači dovoljno da Sunce dostigne zadani ugao. Vremena se tada procjenjuju posebnim pravilom za visoke geografske širine koje noć dijeli na dijelove, tako da zora i jacija ostaju realne.